A luz de Rosalía

Pilar García NegroOs grandes escritores precisan sempre de brillantes eséxetas. Rosalía de Castro, grande entre as grandes, ten na profesora e investigadora María Pilar García Negro (Lugo, 1953) unha das súas máis destacadas analistas, incansable divulgadora das excelencias da súa obra, da fondura do seu ideario, da complexidade do seu vivir. A ela debemos a edición Rosalía de Castro. El caballero de las botas azules. Lieders. Las literatas (2006), a monografía O clamor da rebeldía. Rosalía de Castro: ensaio e feminismo (2010) ou o recente Cantares gallegos, hoxe. Unha lectura actualizada de Rosalía de Castro (2013).

A esta nómina de estudos rosalianos imprescindibles engade agora a ensaísta lucense a coordinación do volume colectivo No tempo de «Follas novas». Unha viaxe pola literatura universal, moi interesante achega que se incorpora ao catálogo de Alvarellos Editora.

Unha vintena de estudosos asedian a escrita dun tempo ―as décadas que van dos sesenta aos noventa do XIX e aínda o ronsel dos primeiros anos do XX― para ofrecer unha proposta de lectura do máis suxestiva: pequenos ensaios de literatura comparada nos que, en paralelo ou partindo da obra de Rosalía, se pon en relación esta coa produción doutros grandes das letras da época.

Deste xeito, Marica Campo contrapón lecturas de Camilo Castelo Branco e Rosalía e xemelga esta última con Jacint Verdaguer; Teresa Barro fai que a Cantora do Sar dialogue con Frances Harper; Kathleen N. March conéctaa con Harriet Beecher Stowe; Xosé Luís Axeitos con Alphonse Daudet; María Jesús Lorenzo Modia con George Eliot; Elvira Sanz Gómez con Henrik Ibsen; a propia García Negro, axudada nos oficios de tradución por Eduardo Álvarez, vencéllana a Guy de Maupassant; Carmen Fernández Pérez-Sanjulián preséntaa a carón de Eça de Queirós; novamente García Negro vincúlaa a Leopoldo Alas ‘Clarín’ e a Emilia Pardo Bazán; Celia María Armas García faina próxima a Marchesa Colombi; Anxo Angueira paralelízalle os pasos con Arthur Rimbaud; Xoán Ignacio Taibo dispona con Liev Tolstoi; Andrés Pociña e Aurora López fana parente autorial de José Martí; Carlos Callón vea en Júlia Lopes de Almeida; Pilar Pallarés lembra a súa identidade con Emily Dickinson; Luís Cochón escribe sobre Christina Rossetti e ela; Francisco No tempo de 'Follas novas'Rodríguez reflexiona sobre a ideoloxía rosaliana e a de Oscar Wilde e, como epílogo, Carlos Negro recorda as homenaxes poéticas de Manuel Curros Enríquez á autora de Cantares gallegos.

A este amplo e esforzado retablo de traballos sobre literatura comparada ―que van acompañados da reprodución e/ou tradución dos textos que se poñen en relación― súmase aínda a moi ampla escolma de poemas comentados de Follas novas coa que García Negro adorna a soleira deste volume, análise de case unha trintena de composicións e dos seus peritextos que amosa, máis unha vez, a acuidade coa que é quen de desvelar os significados profundos da escrita rosaliana a profesora da UDC.

Como en toda obra colectiva hai colaboracións de moi diverso xorne e, se ben algunha dela toma o texto como pretexto ata o punto de case esquecer o referente rosaliano e algunha outra concreta gasta unha prosa pedante e insufrible que debía ter evitado, o certo é que o conxunto loce a gran nivel e acaba por resultar un atractivo vitral de escolas e voces literarias nas que figuran algunhas das mellores plumas occidentais a carón de quen é tamén, por dereito propio, unha escritora universal: Rosalía de Castro.

Excelente labor o de María Pilar García Negro tanto na faceta de editora do volume coma na de ensaísta no mesmo, cualificativo que pode moi ben estenderse ao xeral dos traballos que no libro se integran, un exemplo de que a luz da literatura rosaliana pode, e debe, ollarse no resplandor dos seus iguais, os máis fulgurantes astros das letras de toda parte.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 21-6-2015]

 

Publicado en Crítica literaria, Literatura galega, Outras literaturas | Etiquetado , , , , , | Deixa un comentario

Ver e reparar

el abrazoUn podería tratar inutilmente de resumir nunhas poucas liñas a brillante traxectoria profesoral, investigadora e creadora de Marina Mayoral, mais coido que o exiguo abeiro que proporciona esta páxina non lle había facer xustiza e, ao final, todo había resultar escaso. Abonde dicir, por tanto, que sen ela Rosalía sería menos Rosalía, que Emilia Pardo Bazán non se entendería cabalmente e que moitas promocións de alumnos da Complutense e de lectores de todo o Estado terían perdido momentos inesquecibles de felicidade na compaña de palabras memorables, como algunhas das que agora quero falar.

El abrazo, a máis recente novela da mindoniense, chega ás librerías da man dun selo barcelonés de proxección contrastada: Stella Maris, quen o lanza ao mercado nunha edición de tapa ríxida e sobrecuberta de indubidable gancho comercial dende a mesma ilustración, un labirinto sobre o que se proxectan os escorzos dunha aparella en aperta cómplice, cabeza contra cabeza.

Paratextualmente, por tanto, El abrazo xa nos sitúa nunha trama vertixinosa de sentimentos confusos e volcánicos que ha entrar en erupción mercé a un motivo argumental que atrapa o lector de inmediato: Federico Castell, un arquitecto de éxito, ingresa grave no hospital e acaba por sufrir unha morte clínica. Agora ben, lonxe de calquera doada explicación, permanece cun electrocardiograma plano durante case vinte minutos para logo, insospeitadamente, ‘revivir’. Nese tempo de aparente morte, Federico ―Fede― experimenta unha sorte de ‘viaxe astral’ que lle permite non só ver e escoitar o que acontece no cuarto no que convalece, senón tamén o que sucede na sala contigua onde o doutor lle comunica á súa muller Jimena e ao seu irmán Fran a triste nova. Nese estado de elevación extracorpórea é quen de contemplar o efusivo, cómplice e amantísimo abrazo no que se funden seu ‘orfo’ irmán e a súa recentísima ‘viúva’.

m_mayoralRecuperado o alento e o vaivén de sístoles e diástoles, esa visión da aperta amante perseguirao a todas horas e comezará unha intensa pescuda nas lembranzas do pasado propio e nas circunstancias familiares para tentar descubrir segredos que, ata entón, lle pasaran inadvertidos.

Neste profundar cruza con outros personaxes que complexizarán todo; poño por caso, unha enfermeira de mans prodixiosas, Mica, que é quen de masaxear ata levar aos extremos do pracenteiro, pero que, asemade, resulta ser unha compañeira extraordinariamente comprensiva e bondadosa. E aínda desfilan pola novela outros caracteres de interese certo que sería longo enumerar, como a anciá nai do protagonista, outra compañeira de Mica tamén enfermeira e así.

El abrazo consegue algo verdadeiramente difícil: xunguir nunha mesma historia unha trama de desacougante intriga e un relato de fonda prospección psicolóxica e que ambas dúas liñas de forza non só non se anulen, senón, todo o contrario, se retroalimenten para crear unha atmosfera mesta na que aboian as ocultacións e, ao tempo, as transparentes paixóns, o egoísmo e a ingratitude e, tamén si, o desprendemento e a xenerosidade. Todo, cómpre non esquecelo, nun marco estrutural que ten moito de parateatral (o comezo e remate de cada capítulo van balizados por didascalias perfectas) e no que o diálogo é, con diferenza, o estrato predominante do subsolo literario.

A vida e a morte, o amor e o desamor, o aparencial e o substancial, a amizade e fraternidade, os días que atravesamos gozosos e as xornadas que pasan por riba nosa, todo e máis revisa este El abrazo de Marina Mayoral, proba definitiva de que unha cousa é vere e outra reparare.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 7-6-2015]

Publicado en Crítica literaria, Literatura en lingua castelá | Etiquetado , , , , | Deixa un comentario

Radiocrítica 15-6-2015

Detalle ventá Ames RadioVelaquí unha nova Radiocrítica emitida o luns día 15 de xuño en Ames Radio (accesible on line aquí). Nesta ocasión falei con Juan Luis Silva da novela O viaxeiro radical de Xerardo Quintiá (0:50); da escolma Un bosque novo. Antoloxía da poesía gaélica contemporánea, traducida por Carmen Rodríguez Alonso (7:07); do volume colectivo No tempo de Follas novas. Unha viaxe pola literatura universal, coordinado por Pilar García Negro (13:18), e do relato A rula, o peluche e a nena, de Paco Martín (18:14).

Audio I

Publicado en Crítica literaria, Radiocrítica | Etiquetado , , , , , , , | Deixa un comentario

Orixes da escrita: Aló en Lamanide

lamanide

Aló en Lamanide

Aló en Lamanide, ô pe do río,
nunha leira de cómaros en sombra,
araba unha xugada de bois novos,
os cornos pequeniños, estrelados.

Ó facer un cadullo, de repente,
a xugada paróu.
Qué paz inmensa
nas maus daquela hora chea de sol,
leda coma un Mercurio!
No aire as loias
nin siquera o souperon. Un dos bois,
coas faces escumosas cheas de sangre,
caéu entre as sucadas.
Caéu morto!

—Ai, meus labregos do vilar de Albán!—

Sobre os longos vilares, o azul calmo
do bafexar calado das aradas.
Fontes de auga soñada, quedas, longas,
sombras de álamos regan a ribeira.

Coma nun liso mármore impasibre,
a señardá resalta en dôr calada
a un brutamontes, triste coma a noite,
o xato sin parexa dexunguido.

Na paz das veigas —sô— quedóu o arado
enrellado na cal.
Ó lado, inmenso,
sacrificado a un fado escuro e triste
un boi, inda xuvenco, doce morto.

Pol-os bosques abaixo, pol-os cómaros
de verdes prados moles, gurgullantes
por cen toupeiras vivas de auga nova,
co seu boi sin parexa dexunguido,
triste, calado e sô vai o labrego.

Entre us seixos, de prados arelante,
con zoquiñas de vidro patuxando,
salta un regueiro novo. O boi sin sede
mal bafexóu a i-auga e inchóu as faces
de ávidas ventás en fondo ardor,
coma de auroras ou mazás reinetas.

Arrimado á aguillada e ô carón,
cun non sei qué no peito derretido,
ollos estarulados e pasmados,
triste brañego, amigo de Virxilio,
deixa ir a cabeza do seu peso.

A i-auga tira d’ela contra a terra,
xogando coa sua sombra engueimadiña
leda e cruel, aló en Lamanide.

Iníciase a sección ‘Orixes da escrita’, na que se irán recuperando textos emblemáticos da literatura galega especialmente vencellados a localizacións concretas, que serán ilustradas fotograficamente para os rememorar.

lamanide (II)Dáse comezo a esta sección co poema “Aló en Lamanide”, de Aquilino Iglesia Alvariño (Abadín, 1909-Santiago de Compostela, 1961), recollido na sección “Cabrifollos e oucas” do seu libro Cómaros verdes (1947).

Lamanide é o nome dun fermoso altorelo con terras de labor e largacíos prados rodeados de frondosas arboredas situado a apenas un quilómetro ao surleste da casa natal do escritor, no lugar de Seivane, parroquia de San Xoán de Vilarente. É alí, no espazo contiguo ao vilar de Albán que tamén figura no poema, onde se desenvolve a traxedia rústica que palpita nestes versos: a morte dun boi durante a arada, en plena canícula, e o regreso derrotado do labrego ao lar acompañado do outro bóvido solitario que sobrevive. Unha das mellores composicións do autor, na que se condensa a vivencia de todo un mundo e os seus valores que, malia a súa evidente transformación, no substantivo segue a conmovernos.

Publicado en Orixes da escrita, Poesía galega | Etiquetado , , , , | Deixa un comentario