Radiocrítica 21-7-2014

Detalle ventá Ames Radio

Velaquí unha nova Radiocrítica emitida o luns día 21 de xullo en Ames Radio (107.2 FM, agora accesible on line aquí). Nesta ocasión falei con Nazaret López sobre Manual de fútbolde Juan Tallón (I, 1:05); Columnas de papel, de Xosé Vázquez Pintor (II, 0:00); 3 X 3, editado por Antonio Gómez con poemas de Suso Díaz, Víctor Peña e Irene Albert (II, 4:06); Brinca Vai!, de Paco Nogueiras, ilustrado por Xosé Pintor, con reprodución do tema ‘A palabra ten vida’ (III).

http://www.goear.com/listen/5ebc93a/radiocritica-ames-radio-21-7-2014-armando-requeixo

http://www.goear.com/listen/0ffb03e/radiocritica-ames-radio-21-7-2014-ii-armando-requeixo

http://www.goear.com/listen/1bea6ce/radiocritica-ames-radio-21-7-2014-iii-armando-requeixo

Publicado en Radiocrítica | Etiquetado , , , , , , , , , , , , | Deixa un comentario

Alonso Montero, autor teatral

teatro alonso monteroChega ás miñas mans un divertimento tráxico-cómico da autoría de Xesús Alonso Montero titulado Un xuízo oral (“bilingüe”) nunha vila galega no outono de 1942. O texto, unha breve, moi breve peciña de teatro publicada na colección A Pinguela de Edicións Fervenza, naceu, segundo o seu propio autor explica no prólogo á plaquette, dunha alocución que tivo que pronunciar no Colexio de Avogados de Santiago de Compostela o pasado mes de decembro.

É sabido que Alonso Montero é, antes nada, un investigador e ensaísta, que só ocasionalmente ten asinado (co nome propio ou pseudónimo) textos de creación de carácter poético. Pois ben, aos anteriores hai que engadir agora esta peza que, no básico, presenta un xuízo oral en Ribadavia na inmediata Posguerra para exemplificar a realidade clasista e diglósica que tamén padecían os máis humildes por aquel tempo. A escusa, neste caso, vén da man dunha acusación por agresión que se lle apón a un humilde xornaleiro ao que pretende castigarse exemplarmente por ousar ‘despeitear’ un ‘señorito’. En fin, o conto de sempre, que aquí serve para pór de relevo unha serie de clixés discriminatorios nunha recreación filolóxico-xurídica que ten momentos moi benhumorados e que sorprende positivamente polo acaído manexo da formulística propia do mundo do Dereito e demostra que o seu autor di tan ben na lingua dos opresores como na dos oprimidos.

Non sei se Talía terá este Un xuízo oral (“bilingüe”) nunha vila galega no outono de 1942 entre os seus fillos máis preclaros. Sei, si, que o drama social de Alonso Montero amplía a súa polifacecia e pon o foco, máis unha vez, en realidades candentes que, moitas décadas despois, están aínda ben lonxe de ser superadas.

Publicado en Crítica literaria, Teatro galego actual | Etiquetado , , , , | Deixa un comentario

O aceiro de EBA

Conxunto EBAHai espazos nos que semella converxer coma non vórtice a beleza da arte e a natureza. Son territorios insólitos, onde a intervención humana axuda a que a paisaxe ardore con toda a forza de seu.

Un deses lugares de fascinio é a Insua dos Poetas, singular enclave soñado polo escritor Luís González Tosar que creou, nas terras da Esgueva, en Madarnás, O Carballiño, unha república literaria ideal, paradiso cultural no que se dan a man a mestría escultórica, a memoria da Palabra e o respecto ao Medio.

Costas de EBAComo cada ano polos primeiros da sega, a Fundación Insua dos Poetas, capitaneada polo amentado González Tosar, celebrou o pasado día doce a VI Festa da Palabra, evento que conmemorou o trinta e cinco aniversario do pasamento do grande ourensao Eduardo Blanco-Amor. Con tal motivo, inaugurouse unha extraordinaria instalación do artista Acisclo Manzano coa que se honrou a lembranza do escritor, iniciativa máis que oportuna a teor da declaración por parte do Parlamento de Galicia deste 2014 como Ano Blanco-Amor.

Podería escribir sobre o feliz convivio de parroquianos e intelectuais nesta celebración que serviu para entregar a distintas persoas e institucións os Premios Setecarballas (entre eles a Carballa da Comunicación concedida a La Región, que recolleu a súa conselleira e destacada xornalista Maribel Outeiriño). Podería dicir da oportuna e moi interesante edición do cartafol Eduardo Blanco-Amor na Insua dos Poetas que coordinou Xabier Castro Martínez e que recolleu moi valiosos textos e materiais sobre o autor, mais préstame hoxe centrar a atención no magnífico grupo escultórico que Manzano deseñou e executou para perpetuar o recordo de EBA na Insua.

Animado por González Tosar e por el aconsellado nas cuestións que informaron no literario a súa obra de arte, Manzano creou unha instalación nunha contorna especialmente disposta para acollela: un anfiteatro natural en pedra granito do país que preside unha gran placa de seis metros de longo e considerable altor onde foi gravado o nome do escritor, o lugar e ano de nacemento e morte e unhas palabras coas que principia a célebre novela A Esmorga.

Máscara EBAEste espazo acoutado —que limita cunha frondosa e telúrica carballeira que sería moi do gusto do EBA que poetizou sobre emblemáticas árbores autóctonas— ten como epicentro artístico o grupo escultórico propiamente dito, conformado por sete grandes láminas en aceiro corten de máis de cinco metros de altura que, dispostas nunha dinámica espiral, suxiren nese seu sucederse espiroide o abanar de follas metálicas co que o ar ha de acompañar este vangardista Stonehenge blancoamoriano, que ten nestes seus sete elementos a cifra e o código de todo o universo literario do de Ourense. Sete elementos sete, cabalístico número no que Manzano recolle outros tantos eidos de relevo na creación de Blanco-Amor; a saber: o teatro (do que comparece no metal unha suxestiva máscara); a poesía (con dúas figuras que transparentan o amatorio, sentimental e mesmo ecolóxico dos seus versos); A esmorga (cun Cibrán, un Bocas e un Milhomes imperecedoiros); Os biosbardos (nunha infante proxección imaxinaria); Xente ao lonxe (un espellar no rostro o complexo sentir do seu protagonista); La catedral y el niño (ese neno admirado perante o Pórtico do Paraíso, marabilla ourensá); e, presidindo o conxunto, no centro mesmo de sentido dese escenario de aceiro e verbas, o coñecido escorzo de EBA no que mostra ao mundo o seu esplendoroso reverso na entreluz porteña de 1940, alegoría última dun creador do que Manzano soubo coma poucos capturar a esencia para plasmar nesta instalación o espírito todo da ars amandi, scribendi e vivendi de quen se describía a si mesmo como dubitativo teimudo, La catedral y el niñoviaxeiro insaciable, amador da vida e, por sobre todas as cousas, ourensao ata a medula. Un xenio para o que Acisclo Manzano ergueu un templo de corten ao que farían ben en peregrinar visitantes e admiradores e, tamén si, discentes e docentes, pois o conxunto ofrece indubidables valores didácticos para se introducir nas vizosas landas da escrita blancoamoriana.

Beizóns, pois, a Acisclo Manzano por tan monumental creación, aos talleres Metaldeza de Lalín por materializala e a Luís González Tosar por trazar o mapamundi do sentido último e, non menos importante, por catalizar vontades para facela posible. Na Insua dos Poetas agarda EBA en soño e aceiro, razón poderosa para non faltar á cita.

[La Región, 20-7-2014]

Publicado en Literatura galega | Etiquetado , , , , | Deixa un comentario

Crisálida de sal

A distancia do tamborTeño escrito en máis dunha ocasión que a singularidade poética de Eva Veiga convértea nunha das voces máis interesantes deste tempo. A súa cada vez máis ampla traxectoria confírmaa como un valor sólido das nosas letras, ás que xa achegou poemarios de referencia como Paisaxes do baleiro (1999), A luz e as súas cicatrices (2006), Desconcerto (2006) ou A frecha azul do teixo (2010), por citar só algúns títulos.

Nese camiñar ascensional, de depuración lírica e extrema intensión, chega agora A distancia do tambor, volume que resulta da publicación do orixinal que hai uns meses presentara ao XIII Premio de Poesía Fiz Vergara Vilariño do Concello de Sarria, onde recoñeceron pronto a súa excelencia os tamén creadores Alfredo Ferreiro, Rosa Enríquez e Xerardo Quintiá.

A distancia do tambor é un mosaico, un mapamundi de anacos de cristal esnaquizados que ora escintilan en pequenos haikus ora rebrillan en poemas en prosa, igual se verten nas musicalidades ritmadas ca na dicción apositiva e de enunciación espida.

Van e veñen por estes versos os símbolos que lle son propios á escritora; poño por caso, as cicatrices omnipresentes. E vaise tecendo unha saba de sentido que regresa, máis unha vez, aos lugares e conceptos nos que desembocan decotío a de Ombre: velaí o Tempo e seu espazo elástico, o baleiro e o ser, a memoria e o autorrecoñecemento na proxección pretérita, en fin, as columnas vertebrais dunha filosofía versal que glasea en sintagmas e imaxes luídas e insólitas, dicir novo para vellas angueiras.

eva_veiga_lendoSabe Veiga da palabra súa e da acordanza que “arderá igual esta febre/ na memoria das árbores”, que hai “quizais algo inesperado/ que cae fóra do teu campo/ e fai a súa casa en si/ fúndese como en materia/ doutra luz/ que non serve/ para nada”. Porque neste ollar da revelación convén “tentar/ o centro/ que garda/ o centro/ infindo/ da non distancia” e ser plenamente consciente de que “onde ti estás/ hai un eco/ que se ispe/ das palabras,/ que se ocupa/ en desaparecer”.

Na difusa liña entre o que esvaece e o que permanece, entre a sombra dun eco, silencio agoniante que acompaña as horas mortas, as calexas sen saída e os soños esmacelados, as palabras que se non din e o sentir que esborcela. Nese intersticio fundante e matricial, na perpendicular dunha existencia autoindagatoria é onde Veiga sitúa este A distancia do tambor, lectura na que “na cicatriz/ dunha pinga de auga/ sobrevivir”, como quen di “a lus do mundo é a que arde nunha bágoa”.

Regresar á escrita de Eva Veiga é sempre entrega agradecida. Por iso recomendo aliviar os rigores estivais co lenitivo do alto verso de quen comprende que o vida é un perpetuo “descarnarse até o derradeiro e involuntario rumor desta/ crisálida de sal”. Lectio magistralis.

[El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, 20-7-2014]

Publicado en Crítica literaria, Poesía galega actual | Etiquetado , , , , | Deixa un comentario