Trump e as premonicións literarias

Estes días atrás a polémica xestión do novo presidente dos EE.UU. Donald Trump fixo que recordásemos un título de Sinclair Lewis (1885-1951) ao que non se lle prestara demasiada atención nos últimos anos. Estou a referirme a It Can’t Happen Here (Iso non pode pasar aquí), unha fantasía distópica publicada en 1935 que tal semella fose escrita para describir, premonitoriamente, a administración do novo presidente.

Iso non pode pasar aquí describe o ascenso do senador Berzelius ‘Buzz’ Windrip ata a presidencia dos EE. UU., un outsider ao que o seu propio partido non parece tomar en serio, pero que resulta un hábil orador, populista, falangueiro e cómico, cun don para saber o que á xente lle encanta oír. Retórico incendiario, Windrip está convencido de que a grandeur da súa nación ten que volver gañarse expulsando do país a xudeus, ‘espaguetes’, mortos de fame do leste de Europa e tanto chinés e, levado deste pulo de limpeza étnica, comeza unha guerra contra México, ao que acusa de provocacións inexistentes. Windrip, que coida que os EE. UU. chegaron a onde chegaron por culpa de teren dereitos as mulleres, por darlles tanto poder aos sindicatos de traballadores, por non dedicar a orzamento militar máis recursos e por ter rematado coa escravitude, está convencido de que unha rexeneración moral da nación pasa por inverter toda esta situación e vixiar de preto os sindicalistas, amordazar a prensa independente e facer calar aos artistas e intelectuais, pois, como defende a novela, “o poder non precisa de escusas” e “calquera persoa que ten un millón de dólares é superior ao resto”.

Non sei se todo o que acabo de describir vos soa, mais estou convencido de que é un bo exemplo de premonición literaria ou, se se prefire, prognóstico ou mesmo videncia autorial, unha sorte de anticipación literaria do futuro que, en non poucas ocasións, actúa conxuntamente coa serendipia.

Como a realidade é teimuda, tense empeñado ao longo da historia en facer bos os augurios de moitos outros escritores amais de Sinclair. Probablemente o máis célebre caso de prognose literaria sexa o de Jules Verne, quen en A casa de vapor anticipou a existencia dos tanques; en 20.000 leguas de viaxe submarina deu por feito que habería submarinos; en Perante a bandeira soñou o que logo foi o lanzachamas e mesmo alcanzou a intuír os satélites artificiais en Robur, o dono do mundo. Neste sentido, a capacidade premonitoria do escritor francés é absolutamente prodixiosa e, á parte dos enxeños amentados, nas súas obras apareceron tamén por vez primeira o helicóptero, a tortura por descargas eléctricas, as bombas de fragmentación, o canón de longo alcance, as armas teledirixidas, os arames electrificados, o cinema sonoro, os rañaceos, o smog ou as urbes ecolóxicas.

Mais, evidentemente, Verne non foi o único en ter premonicións. Tamén as amosou Jonathan Swift, quen en As viaxes de Gulliver (1726) describiu con asombrosa precisión Fobos e Deimos, os satélites de Marte, cousa á que tamén chegou en paralelo Voltaire no seu relato fantástico Micromegas (1752), o que non deixa de ter o seu mérito se se pensa que o descubrimento científico dos satélites marcianos non se produciu ata máis dun século despois.

Non menos incrible semella o caso do escritor Matthew P. Shiel, quen publicou unha fantasía futurista que describía unha Europa asoballada por uns crueis asasinos que impedían progresar a Humanidade e que queimaban os corpos das persoas, unha obra que titulou As SS e que publicou en 1895, catro décadas antes do holocausto nazi. Ou Lester del Rey, autor da novela Viaxe á Lúa (1954), que principiaba coas palabras: “A primeira nave espacial pousouse na Lúa e o comandante Armstrong saíu dela…” e que vería como quince anos despois a realidade imitou o seu texto. Ou incluso o estadounidense Morgan Robertson, quen na súa novela Futility contaba como o inmenso transatlántico Titán naufragaba tras chocar cun iceberg, morrendo por falta de botes salvavidas grande número de persoas. Isto en 1898, catorce anos antes da traxedia do Titanic por todos coñecida. En fin, estaría aínda o exemplo dos catro náufragos de As aventuras de Arthur Gordon Pym (1837) de Edgar Allan Poe, quen, logo de varios días á deriva e sabedores da súa inminente fin se non inxerían algo de alimento, decidiron botar a sorte a quen canibaleaban, acabando por devorar un deles chamado Richard Parker. Pois ben, en 1884, catro náufragos do Mignonette (estes reais) perdéronse ao sur do Atlántico e, desesperados ante unha morte segura, comeron un seu compañeiro que se chamaba, precisamente… seguro que xa adiviñastes.

Doutra parte, hai autores que chegaron a vaticinar a súa propia sorte. Así lle aconteceu a Mark Twain, quen nacera en 1835, ano en que se avistara o cometa Halley, e que estivo convencido toda a vida de que morrería cando volvese aparecer, cousa que así sucedeu en 1910. Ou o poeta alemán Moritz Von Arndt, que tivo aos 57 anos un soño no que puido ver a lápida da súa tumba, onde había unha inscrición que rezaba: “morto aos 91 anos de idade”. E, xustamente o día do seu nonaxésimo primeiro aniversario, acabou por deixar o mundo dos vivos.

Aprendizaxe: tomade nota co que soñades, imaxinades ou escribides, que a vida évos tan rabuda coma sorprendente.

[Faro de Vigo, 13-4-2017]

Publicado en Literatura insólita | Etiquetado | Deixa un comentario

Tabela dos Libros. Xuño 2017

Velaquí a derradeira Tabela dos Libros deste curso, que ofrece a lista de títulos que Francisco Martínez Bouzas, Inma Otero Varela, Mario Regueira, Montse Pena Presas e eu estimamos como os máis recomendables entre os publicados nas últimas semanas. Vaia para eles catro o meu máis fondo agradecemento por, un ano máis, ter prestado a súa axuda xenerosamente e facer posible esta sección.

¡Volvemos en setembro! Ata daquela, boas vacacións e felices lecturas.

Nota bene: Os máis recomendados obtivéronse a partir da suma dos votos de cada crític@ aplicando o seguinte baremo: 1º posto = 5 puntos, 2º posto = 4 puntos, 3º posto = 3 puntos e así sucesivamente.

Publicado en Literatura galega, Tabela dos Libros | Etiquetado , | Deixa un comentario

Familias

Hoxe quero dar noticia dun volume singular e necesario, un álbum de gran proveito pedagóxico que non debería faltar na biblioteca de centro escolar ningún, tampouco nos andeis das nosas casas, sobre todo nas daqueles que teñen rapaces e rapazas aos que cómpre ir achegándolles didacticamente unha realidade tan esencial como a da familia, as súas múltiples e variadas composicións, o seu espírito, a súa importancia e significación.

En familia! é o título que traduce o orixinal Alles Familie!, volume co que Alexandra Maxeiner e Anke Kuhl gañaron o Premio Nacional de Literatura Infantil e Xuvenil de Alemaña no 2011. Tanto Maxeiner como Khul son autoras cunha longa e sólida traxectoria no eido da creación para a mocidade, igual no ámbito literario que no audiovisual, polo que non é de estrañar que o resultado da suma dos seus talentos ofreza tan interesantes froitos.

Da versión galega responsabilizouse Rosa Marta Gómez Pato, unha das nosas mellores tradutoras da lingua xermana, quen ofrece aquí unha translación exemplar, respectuosa en extremo co orixinal, ata o punto de que restitúe algunhas pasaxes que na tradución a outras linguas (por exemplo, a aparecida en castelán no selo Takatuka) foran suprimidas e tamén acomodou con moito ben algúns termos que foran modificados erradamente no paso a outros idiomas.

Por tanto, este En familia! que nos chega da man de Hércules de Ediciones é unha inmellorable porta de acceso á suxestiva creación de Maxeiner e Kuhl, pois non só responde con fiabilidade no traslado textual, senón que tamén na edición material do álbum as imaxes e formatos se conservaron con total esmero.

Quen debulle nestas páxinas comprenderá pronto que o concepto familia engloba na actualidade unha realidade multiforme e variable en extremo. Moitas das combinacións posibles de familias que conviven na nosa sociedade móstranse aquí de xeito moi ameno e comprensible. Sabemos, así, das familias numerosas e as de poucos membros, das de fillo único ou das de varios irmáns, incluídas as dos xemelgos uni e bivitelinos, tamén as dos trillizos, cuadrillizos e mesmo quintillizos.

Agora ben, a diversidade familiar que percorre estas páxinas alcanza tamén a natural descrición doutras modalidades, como as familias de pais separados ou divorciados e as daqueles que volveron casar e teñen novos fillos coas novas parellas e, polo mesmo, descendentes que son medio irmáns, isto é, as denominadas familias patchwork. Tamén se presentan as familias arco da vella, ou sexa, as integradas por homosexuais e lesbianas, con ou sen descendencia.

Pero, indo máis aló, este En familia! dá razón das designacións nas que, en moi diferentes culturas, son amentados os proxenitores e a súa proxenie, tamén das familias con fillos adoptados, subrogados e acollidos, da descendencia que medra criada polos avós ou tíos e dos curiosos nomes que as madrastas e padrastos teñen nalgúns lugares (así mamá bonita e papá bonito en Francia ou mamá e papá de plástico en Suecia). Explica tamén que o termo familia pode estender o seu uso alén da familia nuclear, incluíndo os restantes parentes e mesmo as amizades, dando lugar neste último caso ao que se chama familias de elección. Na mesma liña, comenta a curiosidade da unión inquebrantable entre amigos que se produce entre irmáns de sangue (co rito unitivo das pingas de sangue coas que se sela o pacto) e de moitas outras cuestións que unen as familias ou as fan, dunha ou outra maneira, xenuínas (os olores característicos que imprimen ao fogar, os hábitos e costumes que comparten, os idiolectos que crean etcétera).

O libro, divertido e moi informativo, remata cunha ficha en branco para cumprimentar onde cada lector pode, se quere, presentar a súa familia (membros, nomes e parentescos) e sinalar a comida e lugares preferidos de cada quen, os alcumes, hobbies, palabras secretas, fobias e mesmo cousas nas que se asemellan ou diferencian.

Recomendo con entusiasmo este álbum, fondamente educativo para os máis novos, formativo en grao sumo para os xa crecidos e unha lectura que, como o seu propio título indica, pode moi ben gozarse na compaña tanto de fillos coma de pais e avós e, se os houber, tamén de bisavós e tataravós, que saberán falar e lembrar a memoria de trastaravós e pentavós, sempre En familia!

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 29-1-2017]

Publicado en Crítica literaria, Literatura infantoxuvenil, Tradución | Etiquetado , , , , , , | Deixa un comentario