Micromegas bucle

micromegasXa tardabamos en ter traducido ao galego un clásico como Micromegas, o texto do gran Voltaire que moi ben pode considerarse un precedente da narrativa de ciencia ficción moderna, pois se ben foi escrito en 1752 —cando aínda este xénero non se configurara como tal—, non cabe dúbida de que cumpre con moitas das trazas características da mesma.

Un xigantesco visitante da estrela Sirius, acompañado dun amigo de Saturno, visitan a Terra e interaccionan cos complexos, imprevisibles e incoherentes humanos. A través deste suposto narrativo perfectamente irreal e fantástico, Voltaire consegue facer unha fonda análise do seu tempo, servíndose para o isto do recurso da parábola.

Tremendamente crítico, desapiadado mesmo con algúns coetáneos, Voltaire ensaia en Micromegas unha diatriba que pon ao descuberto o absurdo das nosas incongruencias, mesquindades e vilanías diante dos ollos duns seres inventados que se erixen como seres de ética ideal fronte ás nosas eivas e miserias.

A maiores, Micromegas, é tamén o paradigma da serendipia literaria, pois non en van Voltaire describiu neste texto a existencia de dúas lúas de Marte —Phobos e Deimos— que tardarían en se descubrir astronomicamente case cento cincuenta anos.

Na liña da mellor literatura satírica da época —só resiste a comparación Swift—, Voltaire tardou máis de dous séculos en respirar pola nosa fala e fíxoo grazas aos impecables oficios de Marie Abraira e a editora Hugin e Munin, que o publica na colección Vólvense os paxaros contra as escopetas. A ambos os dous parabéns por anosar este libro, pois xa tardabamos en ter traducido…

Publicado en Crítica literaria, Tradución | Etiquetado , , , , | Deixa un comentario

Francisco Luis Bernárdez: entrando en materia

Francisco Luis Bernárdez (esquerda) coa súa esposa Laura, súa irmá Aurora Bernárdez e Julio Cortázar, seu cuñadoHai tempo que medra en min o interese pola figura do escritor porteño-galego Francisco Luis Bernárdez (Bos Aires, 5-10-1900—24-10-1978), gran poeta arxentino e destacado ensaísta en galego ao que ben poucos parecen lembrar neste país de desmemoriados no que nos empeñamos en exportar a faramallada, condenando o pano a ser trazado na arca pola couza.

A súa estirpe procedía de San Martiño de Lago, na parroquia do concello ourensao de Maside, e alí regresou o poeta sempre que puido. Por exemplo, sendo mozo de apenas vinte e dous anos, cando pasou en Galicia tres anos traballando como redactor de El Pueblo Gallego, medio no que publicou algún dos primeiros escritos de tema galego.

Ata o seu regreso a Bos Aires en 1925 (e aínda nos anos posteriores deica a chegada da Guerra Civil) a sinatura de Bernárdez fíxose habitual en xornais e revistas como La Zarpa, Vida Gallega, Céltiga, Ronsel, Marineda, Vida Céltiga, Alfar e, por suposto, Nós, o que dá boa idea da comuñón que o xunguiu ao ideario galeguista daquel tempo, contando como amigos algúns dos máis significados próceres das Irmandades da Fala e a Xeración Nós.

Francisco Luís BernárdezÉ máis, un dos seus primeiros textos publicados (se non o primeiro) foi, xustamente, o poema en galego “Morriña”, aparecido o 10 de maio de 1919 na revista viguesa Vida Gallega, cando o autor contaba só dezaoito anos. O verso, ben rosaliano todo el, é unha longa evocación patriótica e saudosa que transparenta o fondo sentimento de pertenza á Terra en metro octosilábico e estética bucólica.

No tempo desa adolescencia galega agromaron os que foron os seus primeiros libros de poesía: Orto (1922), Bazar (1922) e Kindergarten (1924), volumes ultraístas aos que seguiron cos anos un sennúmero de obras xa viradas cara ao clasicismo formal e transcendente que habita textos referenciais como El buque (1935), La ciudad sin Laura (1938), Poemas elementales (1942) ou Poemas de carne y hueso (1943), por citar só algunhas significadas mostras.

Como autor na nosa lingua ―amén de poemas en prensa aínda non compilados― non pode esquecerse a importancia do Discurso encol do idioma galego, publicado polas Edicións Galicia do Centro Galego de Bos Aires en 1953, un texto que por si só debería asegurarlle a presenza en calquera historia ou manual literario o que, infelizmente, non ocorre porque somos o país que somos.

Encol do idioma galegoSe a todo o anterior sumamos os magníficos artigos que escribiu en castelán sobre os trobadores medievais, Rosalía, Castelao, Pimentel ou Cabanillas (tamén verbo do Camiño de Santiago, Portomarín ou os eidos matriciais de Dacón e outros) en libros como La copa de agua (1963) ou Mundo de las Españas (1967) ou escolmas como Florilegio del cancionero Vaticano (1952) entenderase a importancia que para as nosas letras ten Bernárdez, do que tamén existe obra galega espallada en La Zarpa, La Nación e mesmo versos nalgún libro colectivo, como a Homenaxe a Ramón Otero Pedrayo (1958).

Grande amigo de Borges e cuñado de Cortázar, compañeiro de Bioy Casares e colega de Sábato, membro da Academia Arxentina de Letras e agregado cultural que foi do seu país en Madrid, Francisco Luis Bernárdez é tamén un nome a destacar na Galicia literaria de Pre e Posguerra, autor dunha valiosa produción que cómpre rescatar e editar por xunto para legárllela as novas xeracións e desoxidar informativamente as non tan novas. Velaí o reto.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 26-10-2014]

Publicado en Crítica literaria, Literatura en lingua castelá, Literatura galega | Etiquetado , , , | Deixa un comentario

Ars dedicandi: Francisco Luis Bernárdez

dedicatoria francisco luis bernardezO escritor porteño-galego Francisco Luis Bernárdez (Buenos Aires, 1900-1978) tivo dende novo unha querenza polo noso que o levou a escribir poemas e artigos en galego que alternou coa escrita en castelán. Nesta última lingua chegou a ser unha das figuras cimeiras da literatura arxentina, o que non o privou de se converter nunha voz de interese certo nas nosas letras do tempo das Irmandades e a República, mesmo na de despois, pois tamén na Posguerra contactou co grupo Galaxia e deixou escritos de tema galego en diversos libros.

Entre as figuras que de sempre tratou está a do incomparable Eduardo Blanco-Amor, tan parello a el no seu periplo vital, escritor de dúas linguas e autor principal para a patria galega e a arxentina. Coñecíanse dende novos e estimábanse reciprocamente, como demostra o epistolario que entre ambos cruzaron e as consideracións que fixeron o un do outro en entrevistas e declaracións públicas.

Velaquí deixo o testemuño dese afecto cruzado na dedicatoria do exemplar de Alcándara (1925), publicado en Buenos Aires e asinado para o ‘hirmán’ Blanco-Amor, coa inequívoca cruz de Santiago ao pé, símbolo dunha galeguidade compartida da que nunca abdicou.

Publicado en Ars dedicandi | Etiquetado , , , | Deixa un comentario

Velasco, Hermo e Grela gañan o III Premio de Poesía Manuel Leiras Pulpeiro

bases_leirasO pasado sábado día 25 de outubro, coincidindo co 160 aniversario do natalicio de Manuel Leiras Pulpeiro decidiuse en Mondoñedo, a terceira convocatoria dos premios de poesía que levan o seu nome.

Con tal fin, reunímonos ás 11:30h. da mañá nas dependencias da Biblioteca Municipal a profesora Áurea Fernández, o investigador e profesor Xosé María Felpeto Enríquez e mais eu coordinados polo técnico de cultura do Concello, Gil Ares.

Logo das pertinentes deliberacións e tras considerar atentamente o case medio cento de orixinais presentados a concurso, os membros do xurado decidimos outorgar os tres premios por unanimidade, salientando non só o nivel destes senón, en xeral, o de varios outros dos que concorreran.

Tras abrir as plicas sóubose que o conxunto poético que obtivo o 1º Premio e que se presentara baixo o título Mentres o tacto e lema ‘A estas alturas’ era da autoría de Eduard Velasco (Barcelona, 1982), tradutor catalán-galego ao que debemos importantes versións de autores e títulos referenciais de ambas as literaturas.

eduard velasco

En Mentres o tacto Velasco reflexiona sobre a propia praxe poética desmitificando a súa transcendencia e ironizando sobre a lírica amatoria. Tamén si, avanza polos roteiros da serena paixón compartida, das paisaxes olladas ao unísono e a laña que o gume do amoroso deixa na pel que se reinventa e descobre na carne que emerxe, na saliva compartida.

Esvaran
pingas escuras
polo branco que che tingue a ollada.
 
Na cama volves á conciencia
cun poema que fala de camiños,
pero que non di nada de marchar
co sabor a ferro aínda na boca
e a certeza precisa de facer algo mal.
 
Mais cando os corpos nos volven ao lugar
e son eu quen molla os dedos no sangue que me ofreces,
e che deixo no lombo o paso vermello das mans
coma pinceladas brutas,
é cando me vingo do azar que nos uniu
só para aprendernos que a palabra
                                                           lonxe
é unha folla afiada que non erra no corte.
 

Ao abrir a seguinte plica sóubose que o conxunto titulado Marchamos presentado co lema ‘Richard Brown’ pertencía a Gonzalo Hermo (Santiago, 1987), poeta das novas promocións que xa deu á luz traballos como Crac (2011) e exerce un importante labor de dinamización cultural en foros como as Redes Escarlata.

gonzalo hermoOs poemas de Hermo anuncian a desolación, a loucura da tensa paz, dos mercados dos arrabaldes nos que non hai consolo e todo se volve éxodo. E, porén, o Sur existe alén das prohibicións, das ocultacións, e debe aprenderse o camiño de regreso da visión dese mundo de cascallos de limo onde só o amor nos pode facer puros.

Faláronnos do Sur como dun lugar prohibido.
Dixéronnos:
‘Todo canto foi materia ou corpo hoxe é dogma.
E organízase contra
nós’.
Pregúntome que sensación me invadirá cando dea regresado por fin sen restos
Se haberá cinza que recorde
carne capaz de comprender
a altura deste
encontro.
 

Finalmente, ao abrir a plica do conxunto titulado Arno de Viveiro coñecemos a autoría de José Antonio Grela Martínez (Santiago, 1971), doutor en Filoloxía e profesor quen nos presentou un poemario de dez composicións escritas en metro e antecedidas de textos latinos de grandes autores clásicos a modo de introito sobre o que crear a glosa poemática. Son, por tanto, un exercicio de virtuosismo rítmico, arroupado por unha selección léxica culta e abondosas citas a persoeiros da mitoloxía grecolatina e outros, que conforman un mostrario ao que non se subtraen puntuais airexas humorísticas.

Máis pesados cos tabaos á xaneira,
ca pesca con miñocas no Leteo,
ca un relixioso óso fariseo,
foron os teus bicos de rateira.
 
As túas cinzas non terán sentido
e po serán, mais po envelenado,
de oncolóxico amor apetrarcado
entre varices e unto derretido.
 
Susurros de pega para ben durmir,
ronquidos arrincados do calleiro,
cheiros que xa se fartaron de fuxir.
 
Estimas de salitre e de ferreiro,
canizas que me obrigaron a sufrir,
foron as túas pernas en ranqueiro.
 

retrato leirasDebe, pois, parabenizarse aos tres gañadores, agradecer a alta participación e desexar ventura futura aos que desta volta non foron distinguidos e, sobre todo, aplaudir o esforzo que o Concello de Mondoñedo fai convocando este certame, que como abrocho noviño vai collendo a forza do seu terceiro ano para honrar a memoria do gran Manuel Leiras Pulpeiro, pois os premios (placa, diploma e 1.500, 600 e 300 euros respectivamente) entregaranse en acto público o sábado 15 de novembro. Alí estaremos, para celebrar a Poesía e saudar a Eduard Velasco, Gonzalo Hermo e José Antonio Grela Martínez, dende xa xunguidos á historia literaria mindoniense por medio dos seus versos.

Publicado en Poesía galega actual | Etiquetado , , , , , , , , , | Deixa un comentario