Luís Valle gaña o Premio Manuel Lueiro Rey de Poesía

deliberacion III lueiro reyNa tarde de onte, na Sala A de traballo da Biblioteca Ánxel Casal de Compostela, Carmen Carreiro, Luís Cochón, Mercedes Queixas e servidor xuntamos para decidir cal había ser o poeta distinguido este ano co Premio Manuel Lueiro Rey de Poesía, certame mozo que, secasí, chega xa á súa terceira edición.

Carreiro é a alma deste premio, pois ela foi quen o ideou e quen o anima dende a presidencia da Asociación Cultural O Cruceiro da Laxe de Fornelos de Montes, terra do escritor, que tamén se comprometeu na organización dende o concello, pois é esta a entidade patrocinadora do mesmo coa axuda da Deputación Provincial e mais de Sotelo Blanco, selo que publica as obras gañadoras.

marcador lueiroXunto a ela, que actuou con voz e sen voto, Cochón, Queixas e eu deliberamos por espazo de dúas horas para ir peneirando entre os trinta e nove títulos que se presentaron nesta convocatoria, unha cifra que confirma a boa saúde do certame, no que se contou con poemarios de estimable altura.

Logo das correspondentes cribas, rematamos por escoller o orixinal presentado a concurso baixo o título As cicatrices do Sol e o pseudónimo Dylan Dog, curiosa máscara (remite a un famoso cómic italiano de Tiziano Sclavi considerado de culto entre os amantes do Fumetto Nero) tras da que, aberta a plica, resultou agocharse Luís Valle, poeta lucense cunha traxectoria importante que o levou a obter no 2008 o Premio de Poesía Caixanova coa obra A caída e no 2010 o Premio Eusebio Lorenzo Baleirón con Fedor, aos que sumou ultimamente Caderno do mendigo, publicado por Barbantesa no 2012.

As cicatrices do Sol sorprendeunos pola forza simbólica dos seus textos. Hai nel un elaborado urdido no que van tecéndose fías dun a outro poema que remiten a conceptos clave que cómpre decodificar axeitadamente para a comprensión do conxunto: as raíces, os anxos, as espiñas, os cervos, os corvos e as pombas ou as babas e os caracois son algunhas presenzas que proporcionan a este territorio lírico unha consistencia significante alén do aparencial.

Gustou, tamén, a orixinalidade da imaxinería que sostén o poema, posuidor dunha singular dicción que moitas veces relanza os versos cara a unha entidade dialóxica intermedia á que a voz poética dirixe proclamas. Alentan as composicións nunha atmosfera oracular, mesmo por veces non dubidan en internarse nos eidos do profético, alzando a palabra para revelar verdades superiores que se enxergan ocultas e que desvelan a súa epifanía facendo que a plenitude solar disipe océanos de sombra.

luis_valleAs cicatrices do Sol déixase acompañar da mellor ascendencia, dende Iglesia Alvariño ata Blake pasando por Rilke, Eliot ou Montale. Hai aquí unha escrita que, xa dende o puramente gráfico, aposta polo desusado e que, vista na súa globalidade, transparenta unha sólida arquitectura onde as partes están ao servizo do todo e onde as remisións simbólicas e pragmáticas internas cohesionan fortemente o discurso.

Vai apenas unha mostra deste poderoso As cicatrices do Sol que o vindeiro 12 de abril se presentará, publicado por Sotelo Blanco, no marco da entrega do galardón ao gañador nas terras de Fornelos de Montes.

The lust of the goat…
William Blake

NA CUBA inclinada da verda-
de nos ósos acesos da
memoria, sangra a lingua-
xe. Unha ave cruza a paz do
libro en chamas; unha ave
sen plumas cruza o libro.
(Esfíase o nada, esgótase a
verdade) Avanzo en silen-
cio, coa pomba cravada na
espiña, e a espiña cravada
na terra, e a cova cravada
no libro. Vixío esa cabra
hipostática. O sentido da
luz ten o seu rostro.

Publicado en Poesía galega actual | Etiquetado , , , , , , , , , , , | Deixa un comentario

Radiocrítica 16-2-2015

Ames Radio tras o cristalVelaquí unha nova Radiocrítica emitida o luns día 16 de febreiro en Ames Radio (107.2 FM, accesible on line aquí). Nesta ocasión falei con Nazaret López de Galleira Passport, de Luís Menéndez  (00.45), Ramón Otero Pedrayo. Unha fotobiografía, de Patricia Arias Chachero e Afonso Vázquez Monxardín (8:45), do colectivo Eno mar cabe quanti quer caber (15:10) amais de Os Bolechas van á Mariña lucense (22.00)de Pepe Carreiro.

Audio 1

Publicado en Crítica literaria, Radiocrítica | Etiquetado , , , , , , , , , , , , | Deixa un comentario

Casas literarias: Rosalía de Castro

casa da matanzaRosalía é a Casa, a nosa Casa, a Casa da literatura galega. Pero Rosalía tivo tamén moitas casas, vivendas que foron configurándose como territorios vitais imprescindibles para comprender a grandeza da súa biopoética.

De entre todas esas casas, escollo aquí a que a emblematizou máis visiblemente: a Casa da Matanza, en Padrón, sede hoxe da fundación que leva o seu nome, sancta sanctorum para os rosaliófilos —tamén para os rosaliólogos— do mundo orbe, pagá catedral de peregrinación laica e poética á que acoden, ano tras ano, milleiros de peregrinos lectores que, tal día coma hoxe, aniversario do seu nacemento, farán daquel lugar o epicentro de Galicia.

Na Casa-Museo da escritora custódianse moitos dos que se consideran os seus efectos persoais, mobiliario e outros obxectos a ela vencellados como cadros, libros en primeira edición e demais. Direi aquí algo que saben poucos e que talvez pase desapercibido. Non debería. A casa de Arretén ficou orfa trala morte da escritora e só se recuperou moito despois, en 1946, cando a adquiriron Xosé Villar Granjel e mais Xosé Mosquera, quen ordenaron a primeira restauración en 1951 a Manuel Gómez Román. Logo, vinte anos máis tarde, sendo presidente da Fundación Agustín Sixto Seco e coa axuda de Andrés Fernández-Albalat na parte técnica, a vivenda puido configurarse como o que hoxe é, Casa-Museo. Pois ben: entre 1885 e 1946 non é plausible pensar que todo o que a familia Murguía Castro atesourara no seu interior ficase alí, contemplando o po das décadas. E velaquí a nova: cónstame, por conversas cun meu amigo benquerido, que a súa anciá sogra, dona Corona, filla dunha serventa da propia Rosalía, gardou parte dese mobiliario orixinal que lle foi regalado tras o pasamento da insigne escritora. Non sei que será hoxe de todo iso, non volvín falar co amigo do tema. Sería ben que o fixesen os membros da Fundación.

casa natal Rosalía de CastroMais a Casa da Matanza é o termo de estación dun tren vital que tivo un intenso percorrido. Antes foi a casa do Camiño Novo (hoxe Rosalía de Castro) en Santiago, onde veu ao mundo hai agora exactamente 178 anos. No seu día, a revista Vida Gallega publicara unhas fotos do estado da vivenda e como esboroaba a primeiros do pasado século.

Tras dela e, ao que parece, ata 1842, a vivenda de referencia para a nena Rosalía pasou ser a das tías paternas María Josefa e Teresa Martínez Viojo, no Castro de Ortoño, lugar de Tarroeira.

Pero cando contaba sete anos sabemos que morou con súa nai na propia vila de Padrón, na daquela chamada Rúa do Sol, hoxe coñecida como Xoán Rodríguez do Padrón, de onde non se coñece que marchase ata 1850 (talvez mesmo antes, quizabes en 1847), sendo moceta Rosalía, un tempo no que entrou en contacto coa vida cultural da Compostela á que foi vivir e onde se revelou a Rosalía actriz dos seráns do Liceo de la Juventud.

En Santiago, alén da natalicia, son varias as vivendas que habitou ao longo da vida. Primeiro na compaña de dona Teresa de Castro e Abadía, súa nai. Anos máis tarde, co que foi o seu esposo, Manuel Murguía. A xeografía das casas da autora de Cantares gallegos conta alí con localizacións en Bautizados, 6 (1851-1855); Conga, 1 (1859); Praza da Universidade, 4 (1863), Callobre, 40 (1868), Senra, 17 (1875); Altamira, 2 e Hórreo, 9 (1878-1879).

Polo medio desas intermitentes estancias en Compostela, Rosalía viviu tamén en Madrid, a onde o soño de consagrarse como escritora a empurrou e a onde marchou en abril de 1856, con dezanove anos. Alí parou primeiro con súa tía, María de Castro, na rúa Ballesta, 13. Logo, noutros lugares, xa en compaña do home co que casou o 10 de outubro de 1858 en San Ildefonso, Manuel Murguía.

Nese viaxar polas vivendas rosalianas habería que contar aínda os lugares de Simancas, A Coruña ou Lestrobe, todos eles tamén necesarios para ben comprender como foi nacendo a obra da poeta.

casa ortoñoMais a Casa da Matanza viu o tempo máis intenso, o derradeiro alento. Permaneceu pouco nela, apenas dende 1883 ata o pasamento o 15 de xullo de 1885, pero mentres alí estivo Rosalía foi xa a Rosalía consagrada en vida que hoxe coñecemos. Aqueles espazos pé da casa foron os derradeiros que andou e alí chorou polo mar que non lograba ver antes de se ir. Arretén foi a súa badía de veludo nas Terras de Iria. Hoxe é un santuario ao que todos os bos e xenerosos deberiamos ir, sequera unha vez.

Publicado en Casas literarias | Etiquetado , , , | Deixa un comentario

A vida múltiple de Sebastian Nell

máscaras-rotas“Señorita Graham, xa é noite pecha, a xornada maratoniana rematou. Xa non quedan fíos polos que tirar. Desenguedellou por completo o nobelo. Está desfeito. Fun todo o sincero que quixen, conteille o que puiden”.

Quen así se expresa é o protagonista de Máscaras rotas para Sebastian Nell, un célebre actor da escena teatral británica que, nos seus últimos días de vida, concede unha longa entrevista á xornalista Rebecca Graham (xefa de cultura do The Guardian) na que decide relatarlle todo o seu pasado antes de que o fantasma do alzhéimer o borre para sempre.

A entrevista ten lugar na primavera do 2000, pero Sebastian Nell acaba morrendo catro días despois dos atentados do metro de Londres en xullo do 2005. Apenas un ano máis tarde, a White Howl Press publica a biografía conversacional póstuma entrambos, a mesma que, traducida, le o lector galego, co que o círculo ficcional literario acaba por pecharse.

No entremedio, catrocentas páxinas de demorada interview que, lonxe de facerse de difícil dixestión, resultan do máis estimulante, pois Alberto Ramos, o autor de tal artefacto literario, coñece ben, como periodista que tamén el é, cales son as armas do oficio e onde reside o misterio da intriga sostida.

A vida de Nell ábrenos unha tripla perspectiva de lectura que se corresponde cos distintos planos que na narración se entrecruzan: dunha parte, son a testemuña dun periplo vital que leva o personaxe dende a tenra infancia aprendendo o oficio de reloxeiro ata chegar a ser un sir das táboas dos máis importantes escenarios. Nacido en Londres en 1932, vive de neno a Segunda Guerra Mundial e as súas funestas consecuencias, entre elas o ingreso de seu irmán nun orfanato. Con 24 anos ingresa en Cambridge e traba amizade con outros destacados actores, como Derek Jacobi (o seu antagonista vital, verdadeira besta negra co que chega a se obsesionar, ata o punto de que moitas das decisións da súa existencia as toma en función de prexudicalo), Ian McKellen ou Trevor Nunn. Debuta o 23 de abril de 1957 formando parte do elenco universitario que interpretou A tempestade de Shakespeare. A partir dese momento, o seu camiño é o do éxito e a gloria, na National Theatre Company, na BBC e, xaora, en Hollywood. E tamén o do trato con Peter O’Toole, Laurence Olivier e tantos outros aos que non ten reparos en crucificar, pois a envexa competitiva de Nell alcanza dimensións patolóxicas.

alberto ramosA carón desta descrición do vieiro propio e da historia actoral británica do último século vai tamén a caracterización sociohistórica do tempo que lle tocou vivir, que Nell sublima dende o seu tacherismo convicto, facendo unha lectura tan nesgada coma suxestiva de toda unha época.

Por último, o intenso desencontro que o vencella coa entrevistadora, Rebecca Graham, serve tamén para darnos a coñecer a quen dá réplica, en feminino, ao personaxe central, revelándonos ancos máis persoais que axudan a mellor explicar o mundo da escena e, sobre todo, do xornalismo inglés e de todo lugar, co que iso supón para a perspectivización e visibilización dos feitos sociais das esferas nas que ambos se desenvolven.

Agrada en Ramos a habelencia para trufar gran cantidade de información contextual do xeito máis natural posible, conseguindo que o relato esponxe en derivacións sociais dende as vivencias individuais e logrando que o diálogo se volva áxil, lostregueante e poliédrico entre dous caracteres para os que a esgrima verbal non ten segredos, pois eles saben ver, transparentemente, tras das Máscaras rotas para Sebastian Nell.

[Faro de Vigo, ‘Faro da Cultura’, 12-2-2015]

Publicado en Narrativa galega | Etiquetado , , | Deixa un comentario