O aceiro de EBA

Conxunto EBAHai espazos nos que semella converxer coma non vórtice a beleza da arte e a natureza. Son territorios insólitos, onde a intervención humana axuda a que a paisaxe ardore con toda a forza de seu.

Un deses lugares de fascinio é a Insua dos Poetas, singular enclave soñado polo escritor Luís González Tosar que creou, nas terras da Esgueva, en Madarnás, O Carballiño, unha república literaria ideal, paradiso cultural no que se dan a man a mestría escultórica, a memoria da Palabra e o respecto ao Medio.

Costas de EBAComo cada ano polos primeiros da sega, a Fundación Insua dos Poetas, capitaneada polo amentado González Tosar, celebrou o pasado día doce a VI Festa da Palabra, evento que conmemorou o trinta e cinco aniversario do pasamento do grande ourensao Eduardo Blanco-Amor. Con tal motivo, inaugurouse unha extraordinaria instalación do artista Acisclo Manzano coa que se honrou a lembranza do escritor, iniciativa máis que oportuna a teor da declaración por parte do Parlamento de Galicia deste 2014 como Ano Blanco-Amor.

Podería escribir sobre o feliz convivio de parroquianos e intelectuais nesta celebración que serviu para entregar a distintas persoas e institucións os Premios Setecarballas (entre eles a Carballa da Comunicación concedida a La Región, que recolleu a súa conselleira e destacada xornalista Maribel Outeiriño). Podería dicir da oportuna e moi interesante edición do cartafol Eduardo Blanco-Amor na Insua dos Poetas que coordinou Xabier Castro Martínez e que recolleu moi valiosos textos e materiais sobre o autor, mais préstame hoxe centrar a atención no magnífico grupo escultórico que Manzano deseñou e executou para perpetuar o recordo de EBA na Insua.

Animado por González Tosar e por el aconsellado nas cuestións que informaron no literario a súa obra de arte, Manzano creou unha instalación nunha contorna especialmente disposta para acollela: un anfiteatro natural en pedra granito do país que preside unha gran placa de seis metros de longo e considerable altor onde foi gravado o nome do escritor, o lugar e ano de nacemento e morte e unhas palabras coas que principia a célebre novela A Esmorga.

Máscara EBAEste espazo acoutado —que limita cunha frondosa e telúrica carballeira que sería moi do gusto do EBA que poetizou sobre emblemáticas árbores autóctonas— ten como epicentro artístico o grupo escultórico propiamente dito, conformado por sete grandes láminas en aceiro corten de máis de cinco metros de altura que, dispostas nunha dinámica espiral, suxiren nese seu sucederse espiroide o abanar de follas metálicas co que o ar ha de acompañar este vangardista Stonehenge blancoamoriano, que ten nestes seus sete elementos a cifra e o código de todo o universo literario do de Ourense. Sete elementos sete, cabalístico número no que Manzano recolle outros tantos eidos de relevo na creación de Blanco-Amor; a saber: o teatro (do que comparece no metal unha suxestiva máscara); a poesía (con dúas figuras que transparentan o amatorio, sentimental e mesmo ecolóxico dos seus versos); A esmorga (cun Cibrán, un Bocas e un Milhomes imperecedoiros); Os biosbardos (nunha infante proxección imaxinaria); Xente ao lonxe (un espellar no rostro o complexo sentir do seu protagonista); La catedral y el niño (ese neno admirado perante o Pórtico do Paraíso, marabilla ourensá); e, presidindo o conxunto, no centro mesmo de sentido dese escenario de aceiro e verbas, o coñecido escorzo de EBA no que mostra ao mundo o seu esplendoroso reverso na entreluz porteña de 1940, alegoría última dun creador do que Manzano soubo coma poucos capturar a esencia para plasmar nesta instalación o espírito todo da ars amandi, scribendi e vivendi de quen se describía a si mesmo como dubitativo teimudo, La catedral y el niñoviaxeiro insaciable, amador da vida e, por sobre todas as cousas, ourensao ata a medula. Un xenio para o que Acisclo Manzano ergueu un templo de corten ao que farían ben en peregrinar visitantes e admiradores e, tamén si, discentes e docentes, pois o conxunto ofrece indubidables valores didácticos para se introducir nas vizosas landas da escrita blancoamoriana.

Beizóns, pois, a Acisclo Manzano por tan monumental creación, aos talleres Metaldeza de Lalín por materializala e a Luís González Tosar por trazar o mapamundi do sentido último e, non menos importante, por catalizar vontades para facela posible. Na Insua dos Poetas agarda EBA en soño e aceiro, razón poderosa para non faltar á cita.

[La Región, 20-7-2014]

Publicado en Literatura galega | Etiquetado , , , , | Deixa un comentario

Crisálida de sal

A distancia do tamborTeño escrito en máis dunha ocasión que a singularidade poética de Eva Veiga convértea nunha das voces máis interesantes deste tempo. A súa cada vez máis ampla traxectoria confírmaa como un valor sólido das nosas letras, ás que xa achegou poemarios de referencia como Paisaxes do baleiro (1999), A luz e as súas cicatrices (2006), Desconcerto (2006) ou A frecha azul do teixo (2010), por citar só algúns títulos.

Nese camiñar ascensional, de depuración lírica e extrema intensión, chega agora A distancia do tambor, volume que resulta da publicación do orixinal que hai uns meses presentara ao XIII Premio de Poesía Fiz Vergara Vilariño do Concello de Sarria, onde recoñeceron pronto a súa excelencia os tamén creadores Alfredo Ferreiro, Rosa Enríquez e Xerardo Quintiá.

A distancia do tambor é un mosaico, un mapamundi de anacos de cristal esnaquizados que ora escintilan en pequenos haikus ora rebrillan en poemas en prosa, igual se verten nas musicalidades ritmadas ca na dicción apositiva e de enunciación espida.

Van e veñen por estes versos os símbolos que lle son propios á escritora; poño por caso, as cicatrices omnipresentes. E vaise tecendo unha saba de sentido que regresa, máis unha vez, aos lugares e conceptos nos que desembocan decotío a de Ombre: velaí o Tempo e seu espazo elástico, o baleiro e o ser, a memoria e o autorrecoñecemento na proxección pretérita, en fin, as columnas vertebrais dunha filosofía versal que glasea en sintagmas e imaxes luídas e insólitas, dicir novo para vellas angueiras.

eva_veiga_lendoSabe Veiga da palabra súa e da acordanza que “arderá igual esta febre/ na memoria das árbores”, que hai “quizais algo inesperado/ que cae fóra do teu campo/ e fai a súa casa en si/ fúndese como en materia/ doutra luz/ que non serve/ para nada”. Porque neste ollar da revelación convén “tentar/ o centro/ que garda/ o centro/ infindo/ da non distancia” e ser plenamente consciente de que “onde ti estás/ hai un eco/ que se ispe/ das palabras,/ que se ocupa/ en desaparecer”.

Na difusa liña entre o que esvaece e o que permanece, entre a sombra dun eco, silencio agoniante que acompaña as horas mortas, as calexas sen saída e os soños esmacelados, as palabras que se non din e o sentir que esborcela. Nese intersticio fundante e matricial, na perpendicular dunha existencia autoindagatoria é onde Veiga sitúa este A distancia do tambor, lectura na que “na cicatriz/ dunha pinga de auga/ sobrevivir”, como quen di “a lus do mundo é a que arde nunha bágoa”.

Regresar á escrita de Eva Veiga é sempre entrega agradecida. Por iso recomendo aliviar os rigores estivais co lenitivo do alto verso de quen comprende que o vida é un perpetuo “descarnarse até o derradeiro e involuntario rumor desta/ crisálida de sal”. Lectio magistralis.

[El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, 20-7-2014]

Publicado en Crítica literaria, Poesía galega actual | Etiquetado , , , , | Deixa un comentario

Entre novelas na terra de García Barros

Once e media da mañá dun dezasete de xullo, día morno de verán. Na porta do Concello da Estrada cinco compañeiros de angueiras lectoras e críticas saúdanse: Inma Otero Varela, Luís Alonso Girgado, Carlos Lema, Carlos Loureiro e servidor. A xornada anúnciase longa, pois son nada menos que trinta e tres as obras que cómpre xulgar para decidir quen ha ser o gañador do XXVI Premio de Novela Manuel García Barros.

As dependencias municipais ven pasar os membros do xurado cangados coas caixas dos orixinais. O destino é unha das salas de reunións, na que, en previsión, hai xa derriba da mesa folios e bolígrafos. Comeza o labor. Quedan aínda por diante dúas horas de intenso diálogo.

As roldas sucesivas axudan a ir filtrando títulos. Cada vez se reduce máis o número dos que gañan o apoio dos responsables da peneira. Finalmente, dúas son as obras que fican encol da ampla mesa rectangular. E principia unha extensa e frutífera conversa derredor delas.

Á fin, logo de analizar os diferentes aspectos definitorios de ambas as dúas, a maioría do xurado decídese por unha das novelas, a presentada baixo o título provisorio de “Sebastian Nell”. O técnico de Normalización, Enrique Vázquez, vai na procura da plica correspondente, avisando o alcalde José C. López Campos e aos colegas dos medios que vai empezar a rolda de prensa na que se comunicará o gañador.

O alcalde toma a palabra. Saúda os presentes e congratúlase da celebración dunha nova convocatoria dun premio de ben longa traxectoria que, como demostra a alta participación deste ano, goza dunha inmellorable saúde. Lembra o apoio incondicional que presta ao galardón a Secretaría Xeral de Política Lingüística e mais a casa editora, Galaxia, representada no membro do xurado Carlos Lema, e, a seguir, procede á apertura da plica. Desvélase o misterio: o nome do afortunado é o de Alberto Ramos (Compostela, 1986), xornalista e narrador, recoñecido xa con diversos outros premios nos últimos anos, entre eles o Premio Biblos 2006 por Dor pantasma, o Certame de Novela por entregas de La Voz de Galicia 2009 por Acuse de recibo ou o Premio Vicente Risco de Creación Literaria no 2012 por Todos os días. O alcalde revela tamén outro dato de interese: o título final da novela será o de Máscaras rotas para Sebastian Nell.

Lema, en representación do xurado e da editora e a petición do alcalde, pronuncia unhas palabras para parabenizar o premiado, amosar a súa satisfacción pola vitalidade do certame e o apoio do Concello e mais da Secretaría Xeral e, tras apuntar brevemente algúns dos principais trazos que caracterizan a obra, anuncia que esta verá luz ao longo do mes de novembro próximo e que será presentada nun acto que terá lugar no Teatro Principal da Estrada nunha data a concretar dos primeiros de Nadal.

Complementado o exposto por Lema, interveñen logo algúns outros membros do xurado, como Otero Varela. Estes engaden información valiosa para os xornalistas, que fatigan os roller e cámaras por igual.

Máscaras rotas para Sebastian Nell é unha novela complexa e vizosa, chea de estratos de lectura, estruturalmente moi elaborada e cun perfilado do personaxe principal admirable. Un actor nos seus derradeiros días de vida, afectado por un alzheimer que avanza imparable, decide conceder unha moi longa entrevista a unha periodista de The Guardian para contarlle a súa versión do pasado. Recalcitrante, soberbio e iracundo, Sebastian Nell relata nesta sorte de confesión-interview todo un avolto mundo de miserias, competencias profesionais e envexas, de episodios de dubidosa moralidade e, sobre todo, deixa entrever as bambalinas máis escuras dun mundo, o do teatro e o espectáculo británicos, dun glamour aparente, que esconde tras de si non pouca iniquidade humana e tamén algunhas grandezas.

Como pano de fondo, a sociedade inglesa da segunda metade do pasado século, o papel do xornalismo nos nosos tempos e tamén o mundo editorial, pois na propia trama anúnciase por parte da periodista un libro froito da entrevista que levará como título, xustamente, o da novela premiada, excelente reflexión sobre o papel do individuo e o artista fronte á sociedade que o rodea, condiciona e limita.

gb2014Un, que xa é veterano nestas lides, vólvese satisfeito á casa sabendo que un título de mérito ha poder ver a luz mercé a un galardón como este e fica á espera de que outras obras presentadas a concurso, tamén de valor, teñan igualmente a súa oportunidade. Só así gañará a Literatura, que é tanto como dicir que gañaremos todos os que acompañamos os días coa verba.

Publicado en Narrativa galega actual | Etiquetado , , , , , , , , , , , , , | Deixa un comentario

Escuro lacustre

Marta Dacosta ten tras de si unha das traxectorias poéticas máis consolidadas dos últimos lustros, o que asegura que cada novo libro seu que aparece no mercado é unha proposta que esperta interese e demanda xusta atención.

Un dos máis recentes títulos por ela asinados é dun lago escuro, poemario co que se fixo acredora do XVI Premio Johán Carballeira de Poesía convocado polo Concello de Bueu. Un texto que continúa esa súa liña de inmersión líquida que xa a acompaña dende os inicios (velaí Crear o mar en Compostela, 1993) e na que recuncou en obras destes anos como, poño por caso, Acuática alma (2011).

Dun lago escuro é unha obra cun xogo simbólico moi logrado na que a presenza do lago o semantiza todo: a existencia con fondo, o incerto e lamacento leito abisal a onde vai parar o que socialmente invisibilizamos. Porque as nosas vidas son como as da nadadora que atravesa o lago dos poemas deste libro, un cruzar as augas en soidade, en silencio, por veces condenados á anonimia, á rutina esterilizante, á contemplación dos cadáveres afogados.

Hai na imaxinería de dun lago escuro achados incuestionables e unha alternancia entre o poema longo e o poema fugaz que moito se agradece. O conxunto que conforma este ir e vir toma corpo nunha arquitectura contrapuntística, onde aos textos máis intimistas e reflexivos lles dan natural réplica esoutros nos que a denuncia social se fai máis evidente, aínda que se revista de galas de sutil abstracción.

Os versos de Dacosta cósense uns a outros, bailan entretecidos, transversalizados e completan unha estrutura circular de poema-lago que envolve e atrapa na lectura.

As presenzas literarias, cinéfilas e outras que habitan estas composicións contribúen a crear ese tecido estratificado na densidade implicativa, que se presta para lecturas relacionais varias e nas que sempre hai que sumar a clave decodificadora pertinente para dar no albo do sentido.

Marta Dacosta trae para nós a voz que aboia sobre do lago incerto, a voz que esperta a comprensión, a voz que sinala o camiño e a tarefa, “a voz/ iso que non ves/ que non podes tocar/ rózache a pel/ faite abalar/ ten a forza precisa/ para derrubar os muros/ do medo que nos rodea”. Que non nos falte a voz desta poeta viguesa iluminando os máis escuros lacustres.

[Faro de Vigo, "Faro da Cultura", 10-7-2014]

Publicado en Crítica literaria, Poesía galega actual | Etiquetado , , , | Deixa un comentario