Planeta espectacular

rolda de prensa premio planetaO primeiro que un ten que saber cando se refire a un galardón da entidade do Premio Planeta é que todo nel soborda o literario. A letra, a narrativa, é, certamente, a razón que o desencadea, pero as roupaxes coas que se adorna este grande evento que é a concesión do premio mellor dotado en lingua castelá son ben visibles.

Esa espectacularidade do Planeta explica que ao seu redor todo se viva dun xeito mediático. Na cea de gala na que se fai entrega do premio —e tamén na postcea que entre algúns escritores e periodistas se comparte tras a rolda de prensa— un pode cruzarse con perfís tan diferentes como Miguel Ángel Revilla ou Risto Mejide, Juan José Millás ou Fernando Sánchez Dragó, tamén Julia Otero, Lorenzo Silva, Juan Manuel de Prada, Espido Freire, Clara Sánchez, Maxim Huerta e, por suposto, representantes oficiais como Artur Mas, Ana Pastor ou Pedro Sánchez.

Tal acumulación de estrelas da pantalla arrastra, inevitablemente, a esa case secundarización do que, insisto, nunca debería deixar de ser o noticiable: que dous textos literarios se premian e se propoñen ao público.

logo planeta 2014Desta volta os que viron recoñecidos os seus esforzos foron o periodista e narrador mexicano Jorge Zepeda, quen gañou o favor do xurado coa novela Milena y el fémur más bello del mundo, e mais a tamén xornalista e biógrafa de celebridades Pilar Eyre, finalista con Mi color favorito es verte.

As dúas apostas novelísticas son ben distintas. Zepeda mergúllase nunha trama na que pon á vista as lacras da trata de brancas a as atrocidades impunes que grandes mandatarios e personaxes moi poderosos cometen. Milena, protagonista do relato, é unha fermosísima moza do Este europeo que chega a Marbella atrapada polas redes da prostitución de altos voos. Na procura da supervivencia e do equilibrio mental decide ir reflectindo nun diario todo o que vai descubrindo da terrible, cruel e abusiva vida deses poderosos aos que fai compaña. Por tanto, a novela ofrece a dobre posibilidade de amosar dunha banda o que o Poder move tras o pano do escenario público e, doutra parte, é tamén un retrato descarnado da tiranía física e emocional que supón a prostitución.

Canto a Eyre, pon por escrito un intenso episodio autobiográfico no que dá conta da moi apaixonada historia de amor por ela vivida cun xornalista francés que, tras tres días de feliz romance, desaparece da súa beira por ter que marchar a cubrir o conflito sirio como correspondente de guerra e acaba sendo secuestrado. A peripecia da súa procura e a tentativa de o rescatar informan o resto deste texto, todo el, segundo confesou a autora, un espirse emotivo no que deixou ao descuberto vivencias e pulsións que a arrebataron.

libros premio planetaDaquela, os que a partir do 4 de novembro (día no que comezan a distribuírse) queiran xulgar por si mesmos se o espectacular Premio Planeta e o seu tamén estelarizado xurado acertou ou non, teñen onde escoller entre o drama con transfondo denunciador de Jorge Zepeda en Milena y el fémur máis bello del mundo (210.000 exemplares de tiraxe inicial) e o romance testemuñal de Pilar Eyre en Mi color favorito es verte (90.000). Ben está, pois só a lectura poderá validar ou non se o hispanoamericano gañador (un dos poucos dese continente que o logrou, aínda que os que o fixeron foron predecesores tan sonoros como Vargas Llosa ou Bryce Echenique) alcanza verdadeira altura literaria ou se a periodista barcelonesa conseguiu facerse cun tipo de escrita co que, ata o de agora, non se atrevera. A última palabra, como sempre, darana os que decidan ou non mercar e ler.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 19-10-2014]

Publicado en Literatura en lingua castelá | Etiquetado , , , | Deixa un comentario

Contra as cordas

Xabier López López y Antonio Fraga AllegueXabier López López leva máis de tres lustros sorprendéndonos agradablemente coas máis diversas propostas narrativas. Para o escritor de Bergondo ningunha trama semella imposible, polo que non temeu xogar coa escrita de corte aventureiro, a metaliteraria, a sociolóxica e, sobre todo, a novela de intriga e histórica.

Estas dúas últimas fías son as que se alían tamén na súa máis recente entrega, Olympia Ring, 1934, un relato no que recupera como protagonista un vello coñecido para os seareiros do escritor: o xornalista pescudador Sebastián Faraldo, un “plumífero” curtido en mil batallas cun olfacto de can de caza para erguer a lebre dos máis arrevesados asasinatos.

Se en A vida que nos mata (2003) Faraldo desenvolvía as súas investigacións no Mondariz máis balnearístico, desta volta o xornal para o que traballa, o pontevedrés O Matutino, desprázao ata Barcelona para, remudado en periodista deportivo, cubrir as veladas que na famosa sala do Olympia se desenvolven a finais de 1934 na loita polo título do peso pluma entre o catalán Josep Gironés e Freddie Miller. Nos combates previos a este encontro participa tamén un galego, Manuel Ramírez Castro, alias O Camión, quen vai caer morto no cuadrilátero non tanto polos golpes recibidos coma por un imprevisto ‘desfalecer’ do que Faraldo sospeitará e, tras os adoitos serpeares investigadores, acabará por confirmar responden a un sutil asasinato orquestrado pola persoa menos pensable.

olympia ringPor tanto, como novela negra Olympia Ring, 1934 responde ás claves do xénero tanto no que respecta á caracterización dos personaxes coma aos motivos narrativos que lle serven de escusa. Agora ben, López sabe tirar partido deses clixés para levalos alén e, hibridándoos coas solucións propias do histórico, acabar por ficcionar unha realidade que non só atende á propia intriga, senón que non esquece arroupala co pano de fondo da convulsa situación social que vive a España e, particularmente, a Cataluña do seu tempo, padecedora das consecuencias da frustrada proclamación do Estado catalán e cunha cidade como Barcelona instalada nun carrusel político no que se suceden os sobresaltos gobernativos e onde os cidadáns non saben ben a que aterse.

Por entre este río avolto das horas republicanas na Cataluña do 34 van aparecendo tamén outros seres que nos introducen en ambientes ben diferentes e complementarios, pois igual retratan a hampa camorrista do mundo das apostas que xira en torno ao puxilato coma o aparente e un tanto decadente ambiente dos clubs ingleses da cidade condal, cando non a vida proletaria dos barrios de extrarradio ou amoríos varios.

Olympia Ring, 1934 sabe contarnos unha historia con gancho, onde o desvelamento dun homicidio é o motor, pero non renuncia por iso a radiografar os espazos sociais nos que os protagonistas se desenvolven. Neste sentido, cómpre destacar que o proceso de documentación de López foi intenso e, como el mesmo explica nunha “Nota do autor” final, hai moita bibliografía que foi deglutida para nutrir esta narración, que, porén, ten o bo Coberta Olympia Ring 1934gusto de dosificar a información contextual, evitando caer en tentacións historicistas tan habituais noutros.

Novela ben tecida, con personaxes moi carismáticos (ese Notario indixente que axuda a Faraldo ou o despropositado director de O matutino, mesmo o atípico púxil que O Camión é), Olympia Ring, 1934 é unha boa mostra das posibilidades que a novela negra pode ofrecer trasladándoa a escenarios históricos de crise para operar unha fractura, unha crise, e deixar que a vida, contra as cordas, flúa polas veas da literatura.

[Faro de Vigo, 9-10-2014]

Publicado en Crítica literaria, Narrativa galega actual | Etiquetado , , , , | Deixa un comentario

A escrita sapiencial de Toño Núñez

chispoDeixeime acompañar este día pola grata lectura da última creación de Toño Núñez, ilustrada por Xosé Tomás: De como Chispo, o esquío, puido co frío, emotivo e didáctico conto protagonizado polo esquío que se anuncia no propio título, quen nos ensina que a prevención é necesaria, pero que os imponderables existen e cómpre saber adaptarse, ter capacidade de improvisación e, sobre todo, saber apoiarse nos demais, recibir o seu afecto, o seu amor, e darlles tamén o noso.

Fermoso relato que aínda se volve máis galano coas imaxes de Tomás, quen sabe facer un intelixente uso da cor e das formas, que resulta fondamente expresivo.

Esta historia para o lectorado noviño aparece na colección Tartaruga da editorial Galaxia, quen suma así unha obra de estimable interese pedagóxico e non menor imaxinación.

Publicado en Crítica literaria, Literatura infantoxuvenil | Etiquetado , , , | Deixa un comentario

No autobús

cuberta breviario del autobús7:30h AM e na parada de Abadín o sieiro do Xistral non deixa vivir nin aos cans. O viaxeiro —para o caso o que isto escribe— agarda polo Arriva paticando no chan para escorrentar o frío. Non se atreve a tirar do peto o libro que o acompaña, non vaia ser que os dedos se lle convertan en estalactitas da Cova do Rei Cintolo.

Con menos retraso do esperado chega o bus da Costa, que o levará ata Santiago. Desta volta ten de ser así, pois o coche de seu anda derreado no taller. Unha vez acomodado na antepenúltima ringleira de asentos, á esquerda, pé da fiestra, o bus arrinca cun movemento brusco namentres o viaxeiro quita a chaqueta da que previamente rescatou Breviario del bus, de Luís Pousa.

Á altura de Vilalba, cando o viaxeiro apenas se rematou as fantásticas páxinas liminares de Vila-Matas, sobe unha recua de xente do máis variado. Unha das pasaxeiras acabadas de se incorporar avanza polo corredor ata a súa altura, mira para un lado e para o outro, óllao en fite e, tras un esbozo de sorriso, senta ao carón bisbando un cativo “bos días”.

O viaxeiro mergúllase na lectura entre tanto a rapaza —noviña, dezanove ou vinte calcúlalle el— se desprende do abrigo e tira do peto un samsung dos de cinco polgadas. Atácalle á cerna do libro pero, animal de costumes, inspecciona antes o índice: vinte e cinco capítulos breves, entregas a modo de miniprosas. Ben. Para ler en sentadas. Delicado Luís Pousa IIaperitivo. Fiel á súa anarquía sistémica, vai choutando dunha entrega noutra sen seguir a orde establecida, mandato cortazariano. Ao tempo que vai sabendo das viaxes en tranvía que o detallista Kafka anota nos seus Diarios ou da paixón desatada de Whitman polo ómnibus de Manhattan, mesmo das anónimas viaxes en colectivo de Anatole France, a moza abandona aos poucos o buraco negro do whatsapp cada vez máis interesada na lectura do compañeiro e non tarda en eslongar o bico, tratando de ler en oblicuo. O viaxeiro decátase da manobra e sorrí. Reduce o ritmo de lectura e fai por pasar as páxinas devagar. A rapaza lee con dificultade, coa cabeza torsionada corenta e cinco graos respecto do tronco, nunha postura imposible, obrigada polo medo á descortesía de que a descubran curioseando nas cousas doutro.

El e ela len acompasados, admíranse xuntos dos amoríos coas conversacións demediadas de Calvino; os trolebuses da nenez do autor; o instante en que Martin Amis botou a falar e pronunciou a súa primeira palabra: “bus”; a teoría de Manolo Rivas segundo a cal temos a literatura que temos porque Otero Pedrayo ou Cunqueiro non ían en coche, senón en autocar, contemplando a paisaxe de noso; a paranormal desaparición de individuos que soben aos autobuses nocturnos e nunca baixan e que se conta de boca a oído como lendario urbano; o bautizo como arcas de Noé dos comboios portugueses que fai Miguel Torga; a arte superior dos ladróns de colectivos, secuestradores de altura que son quen de facer ‘desaparecer’ tamaño vehículo; a tenacidade exasperante de certos músicos ambulantes que asolagan os transportes públicos; os inesperados obxectos perdidos que poden atoparse na traseira dun ómnibus; o mudo encontro de Benedetti e o mestre Juan Zorrilla de San Martín naquel tranvía 36 do Montevideo de hai case un século; o bus que outro viaxeiro célebre de Padrón collía en Zorita de los Canes, en plena Alcarria, e así. A rapaza bota o pelo para atrás ao pasar das páxinas, pestanexa con asombro en non poucas ocasións e incluso leva a man á boca para agochar a sorpresa polos felices descubrimentos dunhas planas que ela, igual ca el, sabe escritas cunha prosa exquisita, culta mais sen abafar con manierismos, coa dose xusta de acidez, no seu punto de crítica sardónica, de retrónica subliminal, un dicir directo de fluencia extrema, onde cada secuencia engasta na seguinte como nos mellores filmes, como nas grandes carreiras de relevos.

Nordesia_Page32O viaxeiro debrúzase no último dos relatos, xustamente o primeiro na orde editorial: “El lector de reojo”. Tras o título e a medida que avanzan na lectura a moza vai estarricándose cara atrás no asento, ollando para todos lados, como se se notase collida nunha falta e a greguería que Gómez de la Serna lle dedica aos gorróns lectores estrábicos fose para ela unha condena inapelable.

En rematando o último parágrafo o bus chega a Compostela. Son as 9:35h. e un raiolo morno comeza a quentar a Avenida de Lugo. Na baixada á dársena a rapaza adiántase e o viaxeiro, que se afasta, ve de esguello como recolle un bornal descomunal do ventre do autobús. Cando está a piques de subir as escaleiras oe unha voz lene tras súa: “Perdoa”. Vírase. É a moza do bus que, máis cos ollos que co fío de voz no que se esgota, alcanza a lle dicir: “Desculpa o atrevemento. Son estudante de Filoloxía e gustaríame saber o título do libro que lías, se es tan amable. Por nada do mundo deixaría de mercalo”. O viaxeiro lembra entón o mozo que algún día foi, aquel pícaro de Mondoñedo que tamén estudaba e apurruñaba algún cartiño para mercar un libro que outro. “Podería dicirche o título, si, pero farei algo mellor”.

As escaleiras fánselle hoxe máis liviáns ao viaxeiro que sabe que, cravados nas súas costas, dous ollos perplexos miran alternativamente para el e para o libro da editorial Rey Lear que fica entre as súas mans.

[El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, 12-10-2014]

Publicado en Crítica literaria, Literatura en lingua castelá | Etiquetado , , , | Deixa un comentario