Agustín Fernández Paz, il miglior fabbro

agustinfernandezpazNo cristal da mañá viguesa, unha voz degresada polos anos reverbera nos lastros da cidade: “Requeixo, ¿que fas tanto ao sur?” Detrás da voz xorde un home aviseirado, con casaco acolchado e amplos pantalóns azuis, poderosos zapatos marróns, bolso negro cruzado polo ombreiro e un caxato negro encintado en prata cabo da empuñadura. É Agustín Fernández Paz que cruza Marqués de Valladares á altura de Velázquez Moreno. Sorrío mentres se achega e abre os brazos para a aperta. Logo dos saúdos flúe a conversa. Falamos sobre libros, lembramos Vilalba e pregúntolle pola saúde. Ao primeiro responde co entusiasmo contaxioso que sempre o habitou. Ao segundo cun langor melancólico que lle envisa a ollada e o retrotrae á infancia. Do resto conta con serenidade, sabedor de que el é el e as súas circunstancias. Un vento marzal traizoeiro vai erguéndose, así que, logo de media hora de parola, despedímonos cun outro abrazo, longo, ben longo, como se os brazos soubesen xa que aquel encontro da pasada primavera ía ser o derradeiro.

O que as letras galegas deben a Agustín Fernández Paz non se dá contado: case medio século de labor entregue á nosa cultura, á súa lingua, ao pobo e máis de cincuenta libros publicados, entre os que se atopan varias obras de culto.

Levaba a escrita na xema dos dedos. As palabras espellábanlle no iris e o mundo íalle entrando polos cómbaros do seu perenne sorriso ata o fondal dos paradisos fantasiados. Escribía aquelas deliciosas maxinacións en cadernos sempre de papel amarelo e, aínda que amaba todas as súas creaturas, tenme confesado algunha vez que O centro do labirinto lle dera moitas alegrías e que tiña debilidade por algúns deses seus fillos que non foran tan queridos, como O laboratorio do doutor Nogueira ou Corredores de sombra. Mais non me cabe dúbida de que, nos últimos anos, Non hai noite tan longa, O rastro que deixamos e A viaxe de Gagarin foron tamén verbas benamadas por el.

Presumía das lecturas, nunca do que escribía. Nalgunha ocasión pregunteille cales eran os seus autores predilectos e descubrín que lera ―obsesivamente, dicía― todo o que dera conseguido de Kafka, Ferrín, Valente, Joyce, Lovecraft, Camus, Rosalía, Chandler, Cunqueiro, os latinoamericanos do boom e, mais contra os nosos días, Auster, Szymborska, Rivas, Connolly ou Atxaga, devocións que sumaba ás que conservaba dende neno, como Verne, Salgari, Stevenson ou Poe, e aos grandes da LIX que coñeceu nos setenta vía tradución, como Rodari, Dahl, Gripe, Ende, Lindgren ou Wölfel.

Considerado un clásico en vida, el foi, en verdade, il miglior fabbro: sabía da maxia para descubrirnos as cidades do desexo, chamar a nosa atención sobre as flores radioactivas, medindo os contos por palabras, estivese preto ou lonxe do mar, curioso decote do tesouro do dragón Smaug, atento ás Raparigashjhj, contemplándoo todo coa lúa na fiestra e quilómetros de tundras no corredor. Con el aprendemos o enigma dos trece anos de Branca, coñecemos as cartas de inverno e o amor dos quince anos Marilyn. Non sei se algunha vez habitou na casa da Avenida do Parque 17. En todo caso, permaneceu sempre no centro do labirinto, entre a néboa escura, seguindo o exemplo do doutor Nogueira, a avanzar na noite de voraces sombras cun tren cargado de pasos misteriosos. E aínda que para el non tiñan segredos as escolas de piratas, por veces abraiábao o aire negro que se ergue dende os corredores de sombra, nesas horas nas que o único que queda é o amor e aló, lonxe, talvez nas lúas do Senegal, haxa quen ande a inventar damas ou fantasmas de luz, convencido de que non hai noite tan longa, de que o que importa é o rastro que deixamos e de que son precisos os soños e o noso único límite é un cosmos Gagarin.

Lembro que un día, hai catro anos, lle dixen: “Se soubeses que o teu tempo se esgota, ¿que non te perdoarías non deixar escrito?” Respondeu coa sabenza da que só son quen os seres irrepetibles: “Sei que o meu tempo se esgota, non preciso do subxuntivo. Como calquera narrador, a través dos meus libros aspiro a deixar testemuña da miña visión da vida e da miña concepción do mundo”. Abofé que o fixo. Boa viaxe Agustín.

[Faro de Vigo, 14-7-2016]

Publicado en Literatura galega | Etiquetado , | Deixa un comentario

Casas literarias: Xulián Magariños Negreira

casa magariños negreiraA vida de Xulián Magariños Negreira foi tan breve coma intensa. Naceu o 16 de setembro de 1904 na vila que levaba no segundo apelido, nunha casa da Praza do Ferreiro, pé mesmo do Pazo de Cotón, en terra, por tanto, de vella estirpe literaria dende os tempos do trobador Afonso Eanes.

De neno cursou os estudos primeiros na súa vila, pero logo fixo o exame de ingreso no Instituto Xeral e Técnico de Santiago, a onde foi vivir en 1916. Ao principio parou cunha súa tía, na Praza de Cervantes e, xa máis tarde, cando se matriculou en Dereito (1922-1927), compartiu pensión na rúa do Franco cos irmáns Fontán Maquieira.

Por ese tempo espertou en Magariños a pulsión galeguista, que o levou a participar con fruición nos faladoiros do Café Español, na rúa do Vilar, onde coincidiu con moitos outros grandes nomes da nosa literatura daquela hora.

Tamén si, foi entón cando se incorporou á andaina do SEG, ao que pertenceu dende a súa fundación en 1923. E o groso da obra literaria e ensaísta deste nicrariense veu luz nese momento: as novelas O kalivera 30 H. P e O filósofo de Tamarica (ambas de 1926) e mais a súa participación no Vocabulario popular galego-castelán, que preparou para o SEG entre 1926 e 1928 —xunto a X. Cordal Carús, X. Filgueira Valverde, L. Tobío Fernández— e que publicou por entregas El Pueblo Gallego. O resto da súa produción, toda ela xornalística, espallouna pola prensa tanto galega coma da emigración.

placaEn 1928, rematada a carreira, marchou a Madrid para preparar oposicións a rexistrador da propiedade. Non tivo sorte, entre outras cousas porque a fraca saúde que sempre o acompañou comezou a facerse notar severamente, privándolle do acougo necesario para saír con ben daquel reto.

Así as cousas, regresou a Negreira e abriu un bufete de avogado en 1930. Na primavera seguinte casou con Carmen Negreira Tomé, filla dunha comerciante de panos e lencería que alugou a Magariños parte do baixo da casa na que residían e tiñan a tenda para que este montase alí o seu despacho de avogacía.

Pois ben, o inmoble referido foi logo o fogar dos mozos casados, o mesmo que se ve na foto, sito na Carreira de San Mauro, número 28, a escasos metros de onde nacera o escritor, a un tiro de pedra do Pazo do Cotón, a menos de cen pasos do edificio que dende 1933 pasou a albergar o concello.

Nesta casa da Carreira de San Mauro que se contempla na foto viviu Magariños días felices, como ten relatado con fondo saber Xosé Amancio Liñares Giraut, o seu biógrafo e mellor coñecedor. Naquel lar naceron os seus fillos. Alí seguiu escribindo para Nós e A Nosa Terra, tamén para Galicia de Buenos Aires e para o periódico agrarista comarcal La Voz de Barcala, onde apareceu a súa derradeira colaboración, que versaba, non por casualidade, sobre a revolución de 1846.

Hoxe hai exactamente oitenta e dous anos que faleceu nesta casa da Carreira de San Mauro Xulián Magariños Negreira, quen botara o último medio ano encamado cunha doenza do corazón que acabou con el na flor da vida, con apenas vinte e nove anos.

Cómpre lembrar a entrega literaria e xornalística de Magariños Negreira, o seu amor por Galicia e a súa cultura, a súa xenerosidade para traballar a prol da causa común da identidade do noso pobo. Na súa efeméride, sirvan estas palabras como homenaxe.

 

Publicado en Casas literarias | Etiquetado , , | Deixa un comentario

Evohé

EvohéA miña lectura destes días levoume ata Evohé, a revista da Facultade de Humanidades de Lugo que dirixe Cristina Fiaño e que agora chega ao seu número vinte e seis nunha andaina que alcanza as dúas décadas.

Esta nova entrega vén inzada de agradables sorpresas. De primeiras, trátase dun número monográfico dedicado ao creador da Historia universal de la infamia baixo o título “Borges caleidoscopio”, mais engade outros contidos non menos agradecidos.

O caderno central sobre Borges principia cun poema que lle dedica Luz Pozo Garza, “Adeus, Georgie”, tras do que figuran dúas interesantes e amplas entrevistas: a primeira asínaa Héctor Acebo, quen dialogou co director da Cátedra José Ángel Valente de Poesía e Estética da Universidade de Santiago en “Claudio Rodríguez Fer, autor de Borges y todo”. Na conversa Acebo repasa co poeta e estudoso lugués os catro ensaios que compoñen o seu último volume borgeano, enfocados á análise da concepción da literatura fantástica no escritor arxentino, a súa relación con Galicia e a cultura galega, os encontros que tivo con Valente e a súa capacidade calidoscópica para gozar do universo en toda a súa diversidade.

Tras esta longa conversación engádese unha outra mantida por Fiaño e o responsable da edición crítica de El aleph titulada “Julio Ortega, hispanista especialista en la obra de Borges”, onde, entre outros asuntos, se dá conta do contexto no que se produce a recuperación do inédito borgeano de Los Rivero, un relato/novela inacabado que o investigador peruano descubriu non hai moito na Universidade de Austin.

Seguen logo dous textos de testemuña memorialística: “Mi recuerdo de Borges en Austin”, de Lily Litvak, e mais “Recuerdo de Borges”, de Claudio Pérez Míguez, que se complementan con dúas narracións de airexa borgeana (“Ex-libris”, de Vero Mariaka, e “Sueño con Borges”, de Francisco Sosa) e unha aproximación a modo de comentario dun dos libros referenciais do porteño, “Ficciones para entrar no labirinto de Borges”, outra volta da man de Fiaño.

O especial suma aínda un repaso fotográfico a unha “Buenos Aires caleidoscópica” realizado por Valentina Lazo; a revisión do cinematográfico en Borges que Federico Karstulovich ensaia en “La vanguardia es la retaguardia”; a lectura da pegada do asiático que compendia Zhou Wei en “Borges y su reflejo oriental” e mais a disección filosófica de José David Espasandín García en “Borges contra el tiempo”.

borgesA maiores, a revista integra tamén aproximacións á Arte do informalismo europeo como o artigo “Ruido y paisaje. Ensayo breve sobre Pierre Alechinsky” de Eduardo Fernández; unha recolleita dos gravados de Norah Borges reproducidos nas revistas galegas de Preguerra; o vademecum non patriarcal deseñado por Carmen Blanco en “Rosas de mil follas: guía persoal do tratamento non opresivo da Cultura”; a recuperación e estudo do epistolario cruzado “Vidas entrelazadas: cartas de Vicente y Antón Risco a José Ángel Valente” analizado por Alba Fernández Méndez; a achega “O drama da inmigración en Cantares gallegos de Rosalía de Castro” de Adela López López; a reprodución de “Relatos” de Ruth González Fuertes, a narración “Asubíos” de María Sandra López Fernández e mais o poema bilingüe chinés-castelán “A ti” de Zhao Bing e, como coda, unha nova entrevista a “Antonio Gamoneda, escritor y Premio Cervantes” da infatigable Fiaño.

Quen poida facerse cun exemplar desta nova entrega de Evohé estará de sorte. Moita e moi interesante vida literaria se reúne nel arredor de voces indiscutibles como Borges, Valente ou Gamoneda, visitados por estudosos e creadores ben recoñecidos como Pozo Garza, Litvak, Ortega ou Rodríguez Fer e tamén por destacados valores das novas promocións como Acebo ou a propia Fiaño, entre outros. Razóns sobran, pois, para a invocación vital e felicísima: Evohé.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 13-3-2016]

Publicado en Crítica literaria, Varia | Etiquetado , , , | Comentarios desactivados en Evohé