José Almoina, un lucense singular

aaaaa

A vida do lucense José Almoina é unha das máis apaixonantes de cantas coñezo entre os escritores nacidos en Galicia. Fillo dun cirurxián santiagués e dunha fermosa moza cubana, pasou a súa infancia e primeira mocidade na cidade amurallada, para logo ir estudar fóra dela Filosofía e Letras e acabar converténdose en oficial de Correos.

A Guerra Civil colleuno nas terras zamoranas de Benavente, onde exercía a súa profesión e defendía os intereses dos traballadores dende o fondo compromiso coa causa socialista, pois mesmo chegou a presentarse como segundo cabeza de lista do PSOE ás eleccións de 1933. Así as cousas, a barbarie falanxista non lle perdoou nin a súa militancia progresista nin a súa adscrición á masonería e obrigouno a fuxir coa súa muller e fillos a Francia, onde Almoina exerceu en 1938 como cónsul en Bordeos do goberno republicano.

Cando rematou a guerra, Almoina marchou coa familia á República Dominicana, onde se dedicou ao ensino público (na Escola Diplomática daquel país e tamén na súa Facultade de Filosofía e Letras e mesmo na Escola Nacional de Belas Artes) e privado, ocupación que o levou a ser o preceptor do fillo do ditador Rafael Leónidas Trujillo a primeiros dos anos corenta do pasado século. Apenas tres anos despois de principiar o seu labor de preceptor, o ditador nomeouno o seu secretario persoal, cargo que lle provocou non poucos conflitos interiores e que acabou por facer que decidise abandonar o país e marchar vivir a México.

Almoina-Fole (II)Horrorizado polo que vivira ás ordes de Trujillo, quixo denunciar por escrito aquel despotismo e publicou en 1949 o libro Una satrapía en el Caribe. Historia puntual de la mala vida del déspota Rafael Leónidas Trujillo, volume que asinou baixo o pseudónimo de Gregorio G. Bustamante.

Sabedor da existencia de tal obra e tras realizar intensas pescudas para lograr coñecer a autoría verdadeira daquel libro denunciatorio, Trujillo descubriu que Almoina fora o responsable do mesmo, así que enviou o seu persoal de seguridade para obrigar o lucense a que escribise outro libro exculpatorio e aínda de vergonzante loa áulica, volume que, en efecto, chegou a se publicar co título de Yo fui secretario de Trujillo apenas uns meses máis tarde, en 1950.

Unha vez que Trujillo conseguiu o que quería —que Almoina padecese a burla pública de ter que escribir desdicíndose—, procedeu a ordenar o asasinato de Almoina, que levaron a cabo uns sicarios seus en México DF. a primeiros de maio de 1960, peripecias todas das que dá conta a tamén lucense Isabel Gómez Rivas na monografía Almoina (2013).

Especialista no Romanticismo —tanto dende a vertente literaria coma da artística en xeral e a pictórica en particular— e tradutor, José Almoina chegou a ser un dos personaxes do Galindez de Manuel Vázquez Montalbán ou de La fiesta del chivo de Mario Vargas Llosa.

Vaian estas liñas na lembranza dun lucense de vida autenticamente novelesca que desapareceu, ferozmente liquidado, hai hoxe cincuenta e seis anos, como lembra o artigo de Ánxel Fole (El Progreso, 24-7-1977) que ilustra estas liñas e que pode lerse clicando na imaxe.

Publicado en Literatura en lingua castelá | Etiquetado , | Deixa un comentario

Tabela dos libros. Maio 2016

Co comezo do novo mes, a Tabela dos Libros ofrece a lista de títulos que Francisco Martínez Bouzas, Inma Otero Varela, Mario Regueira, Montse Pena Presas e eu estimamos como os máis recomendables entre os publicados nas últimas semanas.

tabela_maio_2016

Nota bene: Os máis recomendados obtivéronse a partir da suma dos votos de cada crític@ aplicando o seguinte baremo: 1º posto = 5 puntos, 2º posto = 4 puntos, 3º posto = 3 puntos e así sucesivamente.

Publicado en Literatura galega, Tabela dos Libros | Etiquetado , | Deixa un comentario

Casas literarias: Luís Amado Carballo

Casa Literaria Amado Carballo

O 2 de maio de 1901, no segundo andar da casa número 9 da pontevedresa rúa do Progreso (hoxe Benito Corbal), pé mesmo da igrexa de San Francisco, nacía Luís Amado Carballo.

Fillo dunha familia moi coñecida da boa vila, entre os seus devanceiros atópanse figuras do relevo do rexurdimentista Xoán Manuel Pintos, o escritor e xornalista Xosé Benito Amado ou o erudito historiador Celso García de la Riega.

Na casa da rúa do Progreso medrou como fillo único de Luís Amado de la Riega (de Pontevedra) e Consuelo Carballo Pesqueira (Redondela). Dende esta vivenda ía ás clases no Colexio Balmes, na Praza de Méndez Núñez, onde cursou estudos ata 1912, momento no que ingresou no daquela chamado Instituto Xeral e Técnico da cidade do Lérez.

Aquel espazo da vella cidade, tan pretiño da Peregrina, foi o seu mundo natural ata que se matriculou en Compostela na Facultade de Ciencias Sociais e Dereito en 1919. De alí marchou ao ano seguinte á Universidade Central a Madrid, por onde andou un tempo ata que volveu asentar definitivamente en Pontevedra, xa en 1922.

Dende ese momento e ata o seu temperán pasamento o 3 de setembro de 1927 (con tan só vinte e seis anos), os seus lugares de residencia apenas variaron. Pasou, si, tempadas no Pazo de Santa Margarida en Mourente, onde semella que preparou a edición de Proel, andou en visitas por Vigo (onde colaboraba coa prensa escrita da cidade olívica) e veraneou en Vilagarcía de Arousa e Soutelo de Montes, localidade esta última na que parece puido exercer como mestre un tempo, pois obtivera o título de tal.

placa casa amado carballoO inmoble do canto de Benito Corbal con Cobián Roffignac acubillou os soños daquel neno, morto mozo, que ideou os amores difíciles de Maliaxe (1922), o testemuño de Os pobres de Deus (1925) e os versos incomparables de Proel (1927) e O galo (1928), este disposto postumamente polo seu íntimo Xoán Vidal Martínez.

Vaia, hoxe, este memorando para o poeta que cantou “Pontevedra”:

Pontevedra é boa vila
dá de beber á quen pasa
a fonte na Ferrería
San Bartolomeu na praza.

No dondo colo do vento
quedous’a choiva durmida.
Lonxe as casas da cibdade
baixan á beber na ría.
Dos beizos escoa a copra
Pontevedra é boa vila.

Cand’o sol cae nas pedras
pescudando un grolo d’agoa
a sombrilla abren os árbores
par’o paxaro ximnasta.
Fervendo luz de lua fresca
dá de beber á quen pasa.

Choutando pol-os clocheles,
entrou o Corpus na vila.
Chora esquencida na rua
a gaita recen nacida.
O ceo vai com’un foguete
a fonte na Ferrería.

Trema no berce da tarde
a vella voz das guitarras
Ô pé da rexa amorosa
veu morrer o toque d’Animas
que bota a pastar nas nubens
San Bartolomeu na praza.

Publicado en Casas literarias | Etiquetado , , | Deixa un comentario