Direccións inesperadas

jorge llorcaHabía tempo que non se sabía do Jorge Llorca narrador. Dende que no 2009 se destapara coa novela O’ Salto do Can non volvera a coñecérselle unha narración longa ata que o ano pasado se fixo co XXI Premio Blanco Amor, un texto que cobrou vida editorial da man da que xa fora a súa primeira casa, Xerais, quen o publicou neste 2014 que enfila xa o seu remate.

O violín de Rembrandt, que así se chama a nova novela de Llorca, é unha entretida historia sobre os golpes de sorte, os azares caprichosos e as direccións inesperadas que a vida ofrece, tamén sobre como as trapelas que o día a día nos tende son por veces insalvables, na convicción de que aqueles que temos máis preto son, por veces, perfectos descoñecidos capaces de gardar as máis inesperadas sorpresas.

Llorca, pintor e profesor da Escola de Arte e Superior de Deseño Pablo Picasso da Coruña, sérvese dos seus extensos coñecementos na materia para tecer un enredo no que a aparición inesperada dun Rembrandt provoca un cataclismo na calma vida dun profesional da súa mesma formación e dedicación, con todo o que aquí poida haber de pouso autobiográfico deformado e ficcionalizado.

violinA posibilidade de enriquecerse coa venda deste cadro de orixes ‘escuras’ múdalle a vida a este anódino profesor, quen comezará a frecuentar ambientes e tratarse con xente que, ata entón, nin sequera sospeitara que podía chegar a coñecer.

Polo camiño atópanse socráticos taberneiros, pintores excéntricos, anarquistas da vella mocidade e, sobre todo, un tríade de mulleres amadas, prototipos femininos que sacoden a vida do protagonista: Violeta, o amour fou e libertario dos tempos mozos, erótica idealizada; Marián, a compañeira leal que resiste ao carón a pesar de todo; e Gertrud, a adiñeirada letrada que representa a irresistible tentación teutoa.

Alén do innegable humor que destilan moitos treitos deste libro, hai nel unha pericia para a descrición das vidas comúns, dos seus pasares e pesares e a exploración contrastiva deste mundo cotián coas atmosferas burguesas e capitalistas nas que unha pequena elite se move allea á realidade da masa. Neste sentido, Llorca confirma habelencia para o ganduxado hipertextual, con lugares e personaxes da súa anterior novela que se retoman na presente dunha ou doutra maneira; velaí, poño por caso, a taberna de O’ Salto do Can, varias veces amentada, con ese Ponciano paralelo ao Indalecio do Delicias, por non falar da reiteración dalgúns nomes (Bibián, por exemplo) e outras coincidencias.

Porque O violín de Rembrandt, amais dunha estimulante intriga pola resolución dunha trama ben tensada, achega tamén unha interesante crítica a circuítos e territorios como o do negocio da Arte ou os eidos do Ensino, que son nesta obra postos moitas veces en evidencia para espellar o que neles hai de mellorable e/ou evitable.

stradivariusNon é a primeira nin será a última vez que unha historia arredor do mundo do mercado da Arte resulta protagónica nunha novela (aquí os exemplos poderían multiplicarse, pero, por citar un só caso ben coñecido e recente, non cómpre máis que pensar no Riña de gatos co que Eduardo Mendoza gañou o Planeta no 2010). Agora ben, o que de diferencial engade Llorca é a súa destreza para disfrazar personaxes reais (botón de mostra: ese Armando Ónega multimillonario afeccionado á Hípica) con outros re-creados ou imaxinados, ata converter a narración nun retrato coral onde o conxunto funciona pola suma das partes, con individualidades ben trazadas na pincelada e decorados pertinentes para conseguir o efecto buscado. Non é pouco.

[Faro de Vigo, 13-11-2014]

Publicado en Crítica literaria, Narrativa galega actual | Etiquetado , , , , | Deixa un comentario

Radiocrítica 1-12-2014

logo_radioVelaquí unha nova Radiocrítica emitida o luns día 1 de decembro en Ames Radio (107.2 FM, accesible on line aquí). Nesta ocasión falei con Nazaret López de Somnámbulos, de Suso de Toro (0:20); Manuel Antonio. Obra completa. Poesía, en edición de Xosé Luís Axeitos (10:25); Valente Vital. Ginebra, Saboya, Parísde Claudio Rodríguez Fer, Tera Blanco de Saracho e María Lopo (15:20) e Pasen e miren, de María Canosa e Dani Padrón (20:30).

a                                                   Audio 1

Publicado en Crítica literaria, Radiocrítica | Etiquetado , , , , , , , , , , , , | Deixa un comentario

Do noso rizoma literario moderno

Ao ritmo ao que se suceden as investigacións e descubertas do patrimonio literario agradécese que, de cada canto, haxa novos manuais que se debrucen sobre a diacronía da nosa escrita para compendiar o que dela imos sabendo. Á parte, as novas correntes metodolóxicas e hermenéuticas posibilitan tamén asedios alternativos a ese pasado que, por forza, han de ofrecer reveladores ancos dunha realidade que cómpre revisitar periodicamente.

Estas razóns abondan para xustificar a pertinencia da Historia da Literatura Galega do profesor e crítico Xosé Ramón Pena, que chega agora á segunda entrega da man de Xerais co transparente subtítulo De 1853 a 1916. O Rexurdimento. Por tanto, este volume acomete un repaso integral a todo o producido dende a publicación do libro A gaita gallega de Xoán Manuel Pintos ata a presentación pública (a xuntanza constitutiva fora un ano antes) das Irmandades da Fala.

O manual de Pena salienta entre os do seu xénero por dous motivos: primeiro, polo amplo e actualizado tratamento da obra das principais voces do período e, en segundo lugar, pola extensa exposición da realidade política, cultural e sociolingüística na que se desenvolve a escrita deste tempo, con profusión de datos, circunstancias e procesos históricos, ideolóxicos e mesmo periodísticos que axudan a mellor comprender o contexto no que se desenvolveu a literatura galega daqueles anos.

Extremos como a determinación de ata que punto o Rexurdimento foi ou non un movemento de pegada romántica, de se pode (ou debe) considerarse escrita literaria galega a producida en castelán no Prerrexurdimento ou onde teñen de se situar as bisagras periodolóxicas desta época son, ao meu ver, do máis interesante e orixinal na achega de Pena, quen aposta forte aquí para revisar (pre)conceptos e inercias que viñan funcionando ata o de agora como perniciosa crítica hidráulica. A Galiza histórica de 1853 a 1880 e de entón ata 1916; as coordenadas lingüísticas e culturais do Prerrexurdimento e o Rexurdimento pleno; o Rexurdimento como conceptualización e o que nel influíu o Provincialismo e a renacenza cultural, coa súa continuación no Rexionalismo; o labor dos cuberta historia da literatura galega IIPrecursores; o legado de Rosalía, Curros e Pondal e a lírica entre dous séculos de Lamas Carvajal, Benito Losada, Manuel Leiras Pulpeiro, Evaristo Martelo Paumán, Florencio Vaamonde Lores ou Alberto García Ferreiro; e, tamén si, a prosa anterior ás Irmandades (Antonio López Ferreiro, Lamas Carvajal, Xesús Rodríguez López, Xan de Masma, Luís Otero Pimentel, Heraclio Pérez Placer, Francisco Álvarez de Nóvoa) e o teatro rexionalista (a Escola Rexional Galega de Declamación, a obra de Galo Salinas e compañía) son os aspectos dos que se ocupa, in extenso, este volume, que remata cunha xenerosa bibliografía final (máis de vinte páxinas) onde figura toda a produción científica de relevo para o período estudado.

Moi valiosa contribución esta Historia da Literatura Galega II. De 1853 a 1916. O Rexurdimento, un esforzo de categorización e consideración integral da nosa escrita nese algo máis de medio século decisivo para sentar os alicerces da actualidade creativa que vivimos, o próximo reto que se lle abre a Xosé Ramón Pena para historiar, natural continuación destes cimentos que con tanto ben fican analizados para os que gusten de saber o onde e o como do noso rizoma literario moderno.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 7-12-2014]

Publicado en Crítica literaria, Ensaio galego actual | Etiquetado , , , | Deixa un comentario

LIX migratoria

lix migratoriaMoito levan traballado nos últimos anos os membros da Red Temática de Investigación ‘Las literaturas Infantiles y Juveniles del Marco Ibérico e Iberoamericano’ (LIJMI) no estudo e difusión de todo aquilo que no eido do infantoxuvenil acontece na escrita do Aquén e Alén atlántico nas linguas peninsulares.

Para o caso galego, as iniciativas que dende o proxecto ‘Investigación en Literatura Infantil e Xuvenil’ botou a andar o Centro Ramón Piñeiro, capitaneadas pola profesora Blanca Ana Roig Rechou deron como resultado celmosos froitos que viron luz en diferentes xornadas e congresos, tamén en volumes colectivos que publicou Edicións Xerais de Galicia. O último deles Inmigración/Emigración na LIX, extensa obra de case medio milleiro de páxinas na que se recollen amplas panorámicas e estudos sobre textos galegos, portugueses, casteláns, cataláns e vascos que teñen estas realidades como principal motivo.

Imposible citar todos os que contribuíron á aparición deste título, onde mesmo hai cabida para ensaios sobre LIX en lingua inglesa, mais cómpre subliñar que son moitas as estudosas e estudosos galegos e doutras latitudes que radiografan os imaxinarios, problemáticas e actitudes da escrita infantoxuvenil a propósito das experiencias e identidades que os fluxos migratorios revelan.

Roig RechouInmigración/Emigración na LIX, coordinado por Blanca Ana Roig Rechou, Isabel Soto e Marta Neira —a quen cómpre parabenizar polo seu esforzo, beizóns extensivas aos restantes participantes— é un perfecto exemplo da vitalidade e interese da escrita infantoxuvenil como espello do complexo mundo dos que migran, o que, nun mundo tan plural e multicultural, vale tanto como dicir dos que imos sendo, pois os tempos dos lentos desprazamentos xeracionais remataron e os nosos días reflicten unha mobilidade vertixinosa á que á literatura non podía permanecer allea, a LIX moito menos.

Publicado en Crítica literaria, Ensaio galego actual | Etiquetado , , , , , | Deixa un comentario