Dourada medianía

leobaldeMercedes Leobalde (A Coruña, 1967) é licenciada en Filoloxía Galego-Portuguesa, o que lle asegura o coñecemento razoable da nosa tradición literaria e dos recursos gramático-retóricos básicos para a escrita. Tamén axuda ao feito que se tivese desempeñado no pasado como docente e, na actualidade, como tradutora, o que facilita o traballo coas palabras e a súa ductilidade. Por tanto, tales condicións fan dela unha frecuentadora da ferramenta dende o anco do expresivo-creativo que posibilita a produción en condicións de aceptable corrección.

Outra cousa é a capacidade para sorprender literariamente cunha voz propia, cun selo na escritura que identifique unha obra cunha man. Aí é onde a Mercedes Leobalde aínda lle resta un longo camiño por andar, a xulgar polo recente Funambulistas, distinguido co Premio de Narrativa Curta Ánxel Fole (estou seguro de que o xurado escolmou o mellor entre o que se lle presentou) e publicado por Xerais.

Funambulistas é un volume de historias breves nas que predomina o minirrelato. As narracións teñen só ocasionalmente que ver entre si, polo que a multiplicidade de tramas e situacións é a tónica. Hai, porén, unha certa tendencia á primeira persoa, á confesión protagónica, e á temporalización actual ou próxima aos nosos días. Polo demais, a variedade de propostas é doadamente comprobable.

Funambulistas“O monxe en plena crise espiritual, o náufrago no medio do océano, a muller maltratada que reúne forzas para se rebelar” ou “a nai adolescente, o home con tendencias suicidas, a enferma terminal disposta a espremer os seus últimos meses de vida” son os orixinais argumentos que dende o texto de contracuberta do libro se nos advirte podemos ler neste volume. É máis, fáisenos ver tamén alí unha reflexión que nin sequera os máis sabios orientais de hai dous mil anos conseguirían desentrañar: “Que é vivir se non camiñar pola corda frouxa?”. Seica aí está o xermolo do propio título. Un título, remata o cuarto de cuberta, co que “Mercedes Leobalde móstrase como unha hábil narradora para descifrar os camiños da vida”.

Hábil, si. Pero resulta que a creación non é unha fontanería da escrita. Non abonda con dispoñer, unha tras doutra, secuencias gramaticalmente correctas, nin describir seguindo un libro de tópicos, nin presentar un argumentario tan previsible que nas tres primeiras liñas xa é posible saber como acabarán moitas das situacións e de que maneira e por que. A vida é moito máis complexa que o maniqueísmo do branco e negro, que as situacións de resolución efecto-causa, que o efectismo gasto dun título aparentemente ocorrente que pretende causar novidade no engastado cunha historia de remate imprevisto que, xustamente nese preanuncio antitético, está xa defuntada, o que non sería problema se, dende o estético, a proposta subise a aposta, procurase romper o teito de dourada medianía polo que transitan estas páxinas.

Nada novo achega Mercedes Leobalde neste Funambulistas que Xerais suma á colección Narrativa. Non hai aquí ren que non fose contado, con máis ambición e esplendor, por moitos outros e en ben diversos lugares. Mais é indubidable que a autora ten a ferramenta, ten o material e ten a vontade. Posúe, por tanto, o necesario para que futuras propostas alcancen unha excelencia que desta volta non soubo ofrecernos.

[El Ideal Gallego Diario de Ferrol, 5-4-2015]

Publicado en Crítica literaria, Narrativa galega actual | Etiquetado , , , , | Deixa un comentario

Guerra Da Cal, embaixador literario

Ernesto Guerra Da Cal, do exílio a galego universalEscribín no seu día que a figura de Ernesto Guerra da Cal (Ferrol, 1911-Lisboa, 1994) constitúe unha das de maior relevo no panorama cultural galego do exilio, pois o seu labor como ensaísta e investigador literario amais de como profesor universitario fan del un dos nomes imprescindibles da Galicia de alén mar, que tivo neste ferrolán de nacenza e quirogués de adopción un dos máis preclaros persoeiros da súa particular diáspora.

Porén, a importancia do autor non gozou do recoñecemento que debía entre os estudosos do fenómeno literario galego, o que, ao meu ver, se explica por tres motivos: a) A súa condición de escritor exiliado, que non favoreceu en nada a súa difusión e presenza pública habitual no fluído diario da vida literaria galega da segunda metade do século XX; b) A súa particular e conflitiva escolla lingüística, que, segundo moitos, o abeira perigosamente contra os límites externos do propio sistema literario galego; e c) No que di da escrita poética, tampouco axudou a súa coincidencia xeracional e/ou epocal, que arrastrou inevitablemente a súa produción a unha desigual convivencia coa obra de Álvaro Cunqueiro, Aquilino Iglesia Alvariño, Xosé María Díaz Castro ou Celso Emilio Ferreiro, entre outros.

Por iso se facía indispensable unha monografía que recuperase e dignificase a valiosa obra do autor. A este reto quen mellor podía responder é o xornalista e investigador Joel R. Gômez (Ourense, 1959), que dende hai máis de vinte anos leva profundando sobre a súa traxectoria, á que dedicou a tese de doutoramento defendida no 2009 na USC e aínda o volume Fazer(-se) um nome. Eça de Queirós-Guerra Da Cal: Um duplo processo de canonicidade literária na segunda metade do século XX (2002).

Froito, precisamente, dese traballo académico publícase agora Ernesto Guerra Da Cal, do exílio a galego universal, moi documentado ensaio que ve luz da man de Através Editora, un dos selos que nos últimos tempos esta a pór en circulación algunhas das máis joel r. gomezinteresantes monografías de análise literaria.

Nos case catro centos de páxinas deste libro Gômez repasa os principais episodios biobibliográficos do personaxe, dende a nacenza e primeira formación no Ferrol de inicios do XX ata a desaparición na Lisboa de mediados dos noventa, pasando polo intenso labor como profesor universitario nos EUA entre 1939 e 1977 e as posteriores estancias en Estoril (1977-1989) e Londres (1989-1992).

Nese ir develando os chanzos do que foi a súa andaina profesional descóbrese como esencial o papel que xogou como embaixador literario na difusión nos eidos anglófonos e lusófonos das nosas letras, así como o relevante posto que ocupou como hispanista e lusitanista, principalmente no ámbito dos estudos queirosianos, mais tamén na esexese e canonización de Federico García Lorca, Juan Ramón Jiménez ou Fernando Pessoa.

Ogallá este minucioso percorrido documental por todos os contributos filolóxicos de Guerra Da Cal que ofrece Joel R. Gômez sirva para devolver o autor ao lugar que merece como difusor e analista da escrita galega e non só. Aínda máis: coñecer mellor a súa figura por forza axudará a redimensionar a proposta poética que nos legou en Lua de além mar (1959) e Rio de sonho e tempo (1963) e noutros textos de mediados dos oitenta e primeiros noventa. Unha ollada á ampla bibliografía final (activa e pasiva) deste Ernesto Guerra Da Cal, do exílio a galego universal e ao limiar que asina Elias J. Torres Feijó seguro que acabarán por convencer a quen se achegue a esta traballada monografía do interese certo dun persoeiro ao que tanto debemos.

[El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, 17-5-2015]

Publicado en Crítica literaria, Ensaio galego actual | Etiquetado , , , , | Deixa un comentario

Radiocrítica 20-4-2015

control ames radioVelaquí unha nova Radiocrítica emitida o luns día 20 de abril en Ames Radio (107.2 FM). Nesta ocasión falei con Nazaret López de A antesala luminosa de Antonio Tizón (00:20), As cicatrices do sol, de Luís Valle (6:30), O caminho poético de Santiago, de Yara Frateschi Vieira, Isabel Morán Cabanas e José Antonio Souto Cabo (11:15) e Cor animal, de Maya Hanisch e Agustín Agra (17:40).

Audio 1

Publicado en Crítica literaria, Radiocrítica | Etiquetado , , , , , , , , , , , | Deixa un comentario

Literatura e rugby

o salmon ovalA lingua e a literatura galega ten de fluír alén dos círculos restritos do filolóxico. Por iso considero de tanto valor unha iniciativa como O Salmón Oval, revista sobre rugby realizada dende Pontevedra que ten como editor e responsable último ao tradutor e profesor Isaac Xubín, tamén el xogador deste deporte, ao que ten dedicado no pasado non poucos escritos ben literarios.

O Salmón Oval está escrito integramente en galego, incluídos os paratextos e a publicidade. Mais non resulta admirable só por iso, senón tamén por inserir entre os contidos textos de creación en galego. Así, xunto a interesantes artigos sobre o Torneo das Seis Nacións, o deporte en clubs como o Mareantes Rugby Club ou o Pontevedra Rugby Club, entrevistas a responsables da disciplina como Nacho Cociña (Presidente da Federación Galega de Rugby), lembranzas de memorables encontros como o que relata Uxía Vázquez ou traballos sobre a actualidade deste eido asinados por adestradores como Raúl Varela, tamén se incorpora un texto ben informativo da profesora Iolanda Ogando a propósito do “Deporte para as linguas: camiños de cidadanía”, quen traza unha síntese do proveitoso do desenvolvemento deportivo no marco da convocatoria do Selo Europeo das Linguas promovido pola Comisión Europea.

O diálogo literario póñeno Elvira Ribeiro Tobío, de quen se reproduce o poema “Scrum”, centrado tematicamente na épica deste deporte, e mais a prosa “Non me chamedes comellón”, do propio Xubín, que imbrica rugby e gastronomía nun relato dominado polo humor e a reflexión.

Nada máis grato, pois, que parabenizar o primeiro número deste O Salmón Oval (marzo, 2015), con vistosa cuberta de Miguel Cuba, unha iniciativa á que desexamos longa vida.

Publicado en Varia | Etiquetado , , | Deixa un comentario