Espellando versos

Espelho de mim mesmaCruz Martínez é unha batalladora dos versos, loita con eles ata arrincar faíscas que iluminen a noite das palabras. É, amais, escritora gregaria, que comparte a unción da verba con poetas cos que coincide en colectivos, recitais e xuntanzas varias, espazos propicios para a celebración comunal do lírico.

Dá agora o salto á edición individual con Espelho de mim mesma, editado por Circulo Edições con ilustracións de Luís Viñas e a propia poeta, un volume amplo de máis de cento e medio de páxinas no que se reúne unha extensa colectánea da escrita que foi dando a coñecer oral, videográfica e colectivamente en diversos momentos e soportes á que une creacións novas.

Dividido en cinco grandes bloques precedidos dun revelador limiar de Moncho Iglesias Míguez, Espelho de mim mesma é, tanto no temático coma no estilístico, un poemario plural, pois integra espazos do canto que responden a motivacións e estéticas ben diversas. Así, se no apartado “No olhar dum bufo verde” (nome do seu blog) predominan os versos contemplativos do cotián (as pombas urbanas, as pingas que deitan mananciais, as gaivotas que balizan a beiramar), na sección “A pedra e a lembrança” os textos vólvense máis intimistas e telúricos e incluso integran poemas homenaxe como os dedicados a Ramón Cabanillas ou Uxío Novoneyra. No terceiro dos apartados, “Roteiros dum corpo”, é a lírica do erótico a que invade a páxina, festival de fluídos, de peles acariñadas e xeografías lambidas. “Através dum espelho”, penúltima das seccións, dá rédea solta ao amatorio melancólico, ao recoñecemento dunha nostalxia coa que se convive. Por remate, “Crónica das paredes” esponxa na voz da denuncia, dende a crónica tristurenta dos desempregados ata os abusos e inxustizas mil que nos asedian.

cruzEspelho de mim mesma é un collage formal e temático, onde os poemas breves e enunciativos alternan coas prosas líricas e os textos base para videocreacións casan con modernas odas e nenias, un cardume de influencias e maxisterios precedentes aos que en non poucas ocasións se homenaxea e cita indirectamente.

Interesante esta estrea en volume de Cruz Martínez, quen nos dá a oportunidade con Espelho de mim mesma de descubrir a súa proposta autorial alén dos circuítos restritos dos grupos poéticos dos que ata agora participara, ingresando neste meirande Círculo Edições para que todos poidan saber do tremor da escrita que sacode a esta creadora de Armenteira que dende Vigo espella.

Publicado en Crítica literaria, Poesía galega | Etiquetado , | Deixa un comentario

Parlamento das Letras: Juan Tallón

Juan TallonJuan Tallón é como eses boxeadores imposibles que semellan tocados dende o momento mesmo de subirse ao ring. Bailan de aquí a acolá polo cuadrilátero adiante como se nesa danza zombie lles fose a vida, sabedores de que a vitoria lles vira os ollos tras cada caída, pero convencidos de que ese inverosímil regreso dos abismos é un resistirse que fará que nada poida vencelos.

Así é a súa literatura, unha singularísima mestura de descremento e desesperanza que, a forza de derrotada, consegue o efecto desexado: persuadirnos de que ren é imposible se se sabe agardar sazón, se se está atento e, sobre todo, se as cartas se xogan ben.

A Tallón encántalle destripar a escrita, facerlle autopsias ao novelado, soñar moscas e idear as preguntas perfectas que son decote as que non teñen resposta e, ao final, deixar que a morte veña docemente a confirmar que se vive para ir índose con elegancia, a poder ser cun whisky dobre sen aditamentos mexeriqueiros e unha boa rabona ao Destino e as compañas nos minutos de desconto.

Inconfundiblemente metaliterario, lostregueante nese seu dicir seco de trago curto, Tallón deixa que o daimon que leva dentro lle dite cafurnadas de humor mouro e alma impenitente, ecos da mellor filosofía da escola de Vilardevós que soben e soben a aposta ata o límite, ata dar con un escribindo na brétema do descoñecido, ata render o lector.

Van aquí as súas palabras, mastigadas como tabaco que proe no tasto e pula por saír, cichar de verdades tal luminoso petróleo.

pregunta perfecta—¿Cando, onde e da man de quen publicaches os teus primeiros textos?

Neses días que un quería parecer escritor a toda costa, en lugar de selo, sen máis, publiquei en 1997 unha biografía sobre Jacinto Santiago, xornalista, mestre e activista político asasinado en 1936. Foi un empeño persoal de Luis Rivas Villanueva. Eu era novo e cego, en fin.

—¿Cal das túas obras cres que foi mellor tratada e cal pasou máis desapercibida para o público e/ou a crítica? ¿Por que cres que recibiron ese trato desigual?

Fin de poema e El váter de Onetti foron ben tratadas, incluso Manual de fútbol. Aínda é cedo para saber que vai ser de Libros peligrosos, moi afastado do campo da ficción, e demasiado recente para albiscar o seu destino. En cambio, A autopsia da novela pasou de perfil, cousa que agradezo. Co tempo advirto que foi unha novela que non se logrou, que cómpre esquecer. Recibiu o trato que merecía, sinceramente. Un bo fracaso a tempo ás veces só é unha boa lección.

—¿Tes algún hábito singular ou manía á hora de escribir?

Non desenvolvo xestos rituais. En todo caso, no amplo sentido do hábito, procuro cada vez que afronto un proxecto que no camiño haxa os suficientes obstáculos. Necesito sentir que non vou saber escribir o que pretendo escribir. Experimentar a dificultade, incluso a imposibilidade, procúrame certa paz interior.

fin de poema—Nunha antoloxía da nosa literatura recente, ¿ao pé de que autores/as preferirías figurar?

Un sempre ten que aspirar a estar cos mellores, para, en todo caso, acabar caendo entre os do medio. Así que, se non lle importa, póñame a carón da sola dos zapatos de Cid Cabido. Hei de estar quente. Ese escritor faime moita compaña.

—Se tiveses que historiografar a túa propia traxectoria literaria, ¿que trazos salientarías?

No eido formal, quizais a procura dunha ollada filosófica, posiblemente o humor, como engraxamento, e se cadra o uso da propia literatura como material narrativo. Como ve, non teño nada seguro. E no eido temático, o tratamento do fracaso persoal. O desexable sería romper coa normalidade e procurar de vez en cando xiros de 180 graos, para eliminar a seguridade nun mesmo e buscar novas metas capaces de facerte fracasar, pero ao mesmo tempo motivarte.

—¿Que lecturas te acompañan decote ou a que escritores/as regresas con frecuencia?

Scott Fitzgerald, Cheever, Saul Bellow, Hemingway, Ford, Roth, Foster Wallace, Talese e, en xeral, a literatura norteamericana, son lecturas habituais. Pero non máis que Onetti, Piglia, Vargas Llosa, Aira, Monzó, Vila-Matas, Azúa ou Cid Cabido. En fin, sempre me parece un exercicio infrutuoso calquera tentativa de lista.

vater_onetti—¿Que cres que lle falta aínda ás nosas letras e que lle sobra definitivamente?

Os riscos sempre son positivos e talvez tomamos poucos.

—Se soubeses que o teu tempo se esgota, ¿que non te perdoarías non deixar escrito?

Non ler unha vez máis La vida breve, de Onetti.

—¿Cal é a túa valoración do noso presente literario?

Digamos que agardo que o futuro chegue pronto e que nel a nosa literatura viaxe moito.

Publicado en Parlamento das Letras | Etiquetado , | Deixa un comentario

Dani Padrón ilustra Bululú

erik o construtorLeo Erik o construtor de soños, o novo álbum infantil saído do prelo da Editorial Bululú, unha historia redactada por Kike Gómez a partir de lugares comúns adoitos e unha estilística transparente que cobra forza nas magníficas ilustracións de Dani Padrón.

Padrón volveu demostrar aquí porque é un dos nosos máis solicitados ilustradores. A imaxinación que desprega para crear os personaxes da historia, a forza das súas coloraturas, o empastado fino das mesmas, o trazo desaristado e livián co que consegue dar forma a todo un mundo de imaxes confírmano como un creador con visión propia e sentido estético plausible.

Erik o construtor de soños é un xoguete onírico que agradará aos que queiran ler as cativadoras imaxes de Dani Padrón, acompañadas nesta ocasión da redacción expositiva dun Kike Gómez que tivo a fortuna de contar como deseñador e maquetista con Alfonso Lara, responsable dun traballo óptimo mercé ao cal brillan as fabulosas ilustracións do libro e vai canxando o texto nelas.

Publicado en Crítica literaria, Literatura infantoxuvenil | Etiquetado , , , , , | Deixa un comentario

Homenaxe melancólica

fulguracion e silencioXavier Rodríguez Barrio é poeta Halley. Aparece só moi de vez en cando no ceo literario galego, mais, cando o fai, o seu brillo loce intenso no firmamento das nosas letras.

Fortuna quixo que hai pouco dese á luz Fulguración e Silencio, un poema longo dedicado á lembranza de Xosé María Díaz Castro que editou a Deputación Provincial de Lugo.

Confeccionado materialmente polo Obradoiro do Libro CENTRAD (esa magnífica factoría artesanal que tanto apoia a infatigable Rexina Polín), esta edición numerada é un obxecto artístico admirable. Impreso en papel rústicus fabiano de alta gramaxe, con portadas feitas en policarbonato gravado e encadernado nunha espiral de vimbio, protexido todo por un estoxo de cartón corrugado que deseñou Fonso Castro. Marabilla.

Toda a edición foi coidada ata o mínimo detalle: a publicación ten 14 páxinas, mide 14 x 14 e a espiral de vimbio desliza en 14 punteados, todo en homenaxe ao ano 14, o do nacemento de Díaz Castro e o do actual centenario.

Canto ao poema en si, Rodríguez Barrio lembra o vencello indisoluble que uniu a Díaz Castro con Galicia, máis concretamente cos eidos natais, tal se a eles os xunguise “un fío para o sangue/ un cíngulo de lúas”. Tamén incide no papel decisivo da mater familias, quen o fixo persoa pola “luz nos adentros dun ventre que se abre/ e disemina como un outonar para os días”. Do mesmo xeito, hai espazo para a acordanza dos amigos fraternos, ese “Aquilino evocando pedregais de Seivane/ decruando contigo o idioma, os entusiasmos lentos,/ a orde substantiva da palabra”. Incluso se vira a atención para os días nas Rías Baixas, coa memoria dos “poñentes de Arousa (…) as nubes submarinas dun ceo interminable,/ tratando de ancorar eternidades/ en cada baixamar de lonxanías”.

BarrioHai nos versos deste Fulguración e Silencio un procurado ton outonizo, unha luz cembada, indecisa, que deixa no tasto os claroscuros das “tempas doídas”, da “dor do equilibrio”, dos “veráns feridos”. É un dicir melancólico e evocador, de “tardes longas” e “sombras caladiñas”, de “anxos/ que non deixan o seu ronsel no aire/ senón no corazón de quen os mira”. Unha poética da Beleza a caer co “ruído do sangue”.

Excelente este Fulguración e Silencio, peza memorable dun Xabier Rodríguez Barrio que rende, así, homenaxe ao amigo e mestre neste ano tan sinalado.

[Praza Pública, 14-11-2014]

Publicado en Crítica literaria, Poesía galega actual | Etiquetado , , | Deixa un comentario