Cada tremor

Souben por vez primera de Carmen Pereiras no 2010 mercé a unha magnífica novela de Juan Tallón, A pregunta perfecta (O caso Aira-Bolaño), distinguida no Premio Lueiro Rey. Nese libro, entre as páxinas sesenta e oito e sesenta e nove, logo de falar de Raymond Carver e antes de facelo de Juan Carlos Onetti, o narrador de Vilardevós fixaba a atención nunha xema escintilante: Pequenos infinitos, un volume de prosas poéticas que vira luz dous anos antes da man de Difusora de Letras, Artes e Ideas. Quedei intrigado e quixen saber máis, así que procurei o libro e confirmei as miñas sospeitas: alí había un voz caudal que debería seguir con atención.

Non tardei moito en confirmar a miña intuición. En outubro do 2013 a plaquette titulada “De esmagar descalza” gañou o II Premio de Poesía Manuel Leiras Pulpeiro por unanimidade, pois todos os que participamos naquel xurado ficamos impresionados pola calidade duns versos que desenvolvían unha “estética de dicción inquiridora e conceptual, reflexiva e íntima, inzada de metáforas ousadas, precisas, suxestivas”, tal como escribín entón.

Así as cousas, cando por man de Luís Alonso Girgado ―corresponsable da colección Os Libros do Loureiro de Follas Novas Edicións― chegou a min Onde a alma é unha chuvia tiña razóns máis que sobradas para sospeitar que se trataría dun poemario de valor.

Non me equivoquei. Este primeiro volume de versos de Carmen Pereiras amosa unha poética madurecida, coidadosamente decantada tras anos de puído lírico, que fan do conxunto un texto libre de ganga e adherencias espurias, todo el pura fibra literaria que moito paga a pena ler.

Dividido en tres grandes bloques e un poema epilogal, Onde a alma é unha chuvia é un canto triádico á orfandade da perda, á soidade das ausencias, á sombra do desposuimento. Na primeira das seccións (“Cando a néboa xogue nos territorios vencidos”) esa perda cífrase na lembranza da infancia rural que ficou arrombada na tulla da memoria, pero que hoxe non é senón un eco palpitante dun mundo irremisiblemente ido que, porén, dá sentido ao presente, pois nel ancoran as raíces do propio ser. Nestes poemas a invernía que aterece os recordos, os “arames de sol frío” e as “agullas descompostas dos reloxos atrasados” asolágano todo, creando unha miraxe fuxidía do que foi pero agora só é pura evocación, onde “cada tremor é unha volta ao mundo”, unha mancadura que doe no peito cando se trae á acordanza o tempo que marchou nas hortas ermas, nos corredores baldíos, nas nubes brancas de imposible reencontro.

A segunda das seccións (“Amar é unha certa sensación de ir tirando cos poemas”) evidencia a perda do amor ou, dito doutro xeito, o imperio do desamor, da renuncia e do sangrante recordo da pel que se quixo e xa non está de par dun. Aquí a palabra, o poema, tenta tensar un cabo de salvación, mais devén espellismo ou ladaíña que tan só terma do lamento, “versos desquiciados” para “ceos abaloucados sen escampos”, con “cartas que non chegan” e que se volven asunción da derrota: “non creo que nos versos teñan lugar as citas amorosas que nos poden cambiar a vida”.

A evocación das perdas deixa paso ao terceiro dos bloques (“O contorno na sen”), no que se concreta o presente do canto. Aquí a melancolía invade os versos e o silencio faise aínda máis mesto, ata o punto de que nin a divindade responde e todo vira en “porto de néboas”, “ollos de bronce”, “ruína” e “bechos do silencio” e “rosas escuras”. “Todo soidade”, “paredes núas”, “cordas vocais rotas”, “leitos finais” ata a declaración derradeira: “Rendeuse a luz/ que nos puxo no rostro a memoria das albas”.

En consecuencia, o poema en prosa que serve de “Proposta para un epílogo” é a un tempo a asunción da extinción do lume do sangue e tamén a proclamación da brasa ardente que segue a fulgurar: “Veño do esquecido. Refírome a unha danza misteriosa que xa non é posible. Unha danza de estrépitos sagrados que engaiolaba os ollos das panteras. Ecoa de maneira diferente en cada sitio e apenas me concede, das maxias milenarias, o tempo dunha vida”.

Onde a alma é unha chuvia é un deses libros que xustifican un ano literario. Ha dar moitas alegrías lectoras, só cómpre facerse con el.

[El Ideal Gallego Diario de Ferrol, 26-2-2017]

Publicado en Crítica literaria, Poesía galega actual | Etiquetado , , , | Deixa un comentario

Ars dedicandi: José Rey-González

José Rey-González. Fume de pallas (21 agosto)O 21 de marzo de 1957, hai sesenta anos, falecía en Vigo o poeta José Rey-González, quen nacera o 21 de agosto de 1874 en Bamil, Caldas de Reis.

A súa obra sitúao entre os que Carballo Calero denominou ‘epígonos’ dos grandes mestres do Rexurdimento, o que certifica a lectura de volumes como Frangullas (1910), Lira gallega (1911), Flores murchas (1914), A musa da terra (1915) ou Latexos. Cantigas da terriña (1925).

O ars dedicandi que recupero estampouse en Fume de pallas, libro editado en Pontevedra, na imprenta de Celestino Peón, en 1912, un texto que espella a lírica enxebre debedora da Rosalía e o Curros máis costumistas.

A dedicatoria ofrécese “A mi distinguido compañero y amigo, el culto profesor don Luís Tobío Campos” e está asinada en setembro dese ano.

En efecto, Tobío Campos (Brión, 1861—Santiago, 1943) e Rey-González foron colegas no exercicio do mestrado e tamén no oficio poético, pois xusto nese 1912 o da Maía deu a coñecer Ecos y esbozos, o seu primeiro libro de versos, ao que seguiron Rosiñas da Terra (1917) e Rimas galicianas (1935).

Dáse a circunstancia de que Tobío Campos foi primo segundo de Rosalía e, polo mesmo, persoa que ben coñecía a mellor tradición lírica, tanto de autor coma de transmisión oral, pois non en van compilara en 1880 unha importante Colección de Cantigas da Mahía.

Compréndese, por tanto, o interese de Rey-González (pai que foi do tamén profesor e colaborador de prensa Jacobo J. Rey Porto) en facerlle chegar ao seu compañeiro (por súa vez proxenitor do ensaísta e tradutor Luís Tobío Fernández) un exemplar dedicado deste Fume de pallas, onde poden lerse versos tan populares coma os que se descobren na súa cuberta:

Infr’a gaitiña,
toca, gaiteiro;
que ¡ai! mentras tocas,
fúxenm’as mágoas
de dentr’o peito.

 

 

Publicado en Ars dedicandi | Etiquetado , , , | Comentarios desactivados en Ars dedicandi: José Rey-González

A ledicia branca

Como un trallazo. Unha ledicia branca que agroma ao pasar a derradeira páxina. Esa foi a sensación que ficou aboiando no ar des que rematei A ferida no vento, a última novela de Antón Riveiro Coello.

Nas mesmas fontes da memoria da primeira mocidade abrolla este relato que tanto ten de autobiográfico, por máis que se adorne coas grecas da imaxinación, que, porén, non ocultan o mimetismo de episodios, personaxes e, claro está, a asunción protagónica que iguala narrador e autor.

A ferida do vento é unha historia poliédrica, que participa tanto da novela de iniciación coma da prosa de evocación comunal. É, a un tempo, a narración dun espertar amoroso complexo e, tamén si, o retrato dunha vila e un tempo, o Xinzo dos finais dos setenta no que o propio Riveiro Coello findou a puberdade para entrar, de cheo, na adolescencia.

Mais esta novela é tamén un engaiolante gurgullar de personaxes que provocan admiración, dende os familiares máis directos do protagonista (ese seu avó Mauro, siso e ilusión en perfecta proporción; o seu pai, sempre a sensatez e bo consello; súa nai, avoa e tía, o aconchego garimoso e comprensivo) ata o insólito censo de tolos que inzan pola localidade limiá, un tropel disparatado que, non obstante, proxecta luzadas que revelan ángulos da realidade desapercibidos para o resto da xente.

A canda esta auténtica procesión de doidiños desenvólvese a impactante historia de amor do protagonista, que sabe da traxedia e tamén da intensidade sensual, o cravo que quita outro cravo, a vida mesma.

E enlazando este discorrer de augas narrativas cruzadas, a aparición do fillo de don Paco, o mesmísimo Carlos Casares, tamén el interesado en tanta cabeciña de vento daquelas terras, sorprendido polo natural talento dun rapaz de quince anos, que lle conta historias como quen modela arxila, anunciando xa o sólido escritor que hoxe é.

Mais A ferida do vento non só é unha homenaxe casariana (os paralelismos con “A rapaza do circo” de Vento ferido son recoñecibles e recoñecidos), senón tamén a crónica dun Xinzo que foi e que Riveiro Coello ten narrado noutras ocasións, velaí, poño por caso, nos relatos de Casas baratas. Este espazo nutricio convértese nun territorio revestido de especial simbolismo a través da figura de Demetrio, ese louco ciclista que crea un memorable bosque de árbores que planta co nacemento e o pasamento de cada un dos habitantes da vila, alustrante metáfora que debroca estas páxinas nunha outra das súas liñas de forza: a definición da identidade en construción, o sentido do amor e o seu reverso, a morte.

Moitas outras son as realidades que merecen atención neste daguerrotipo da mocidade que é A ferida do vento. Así, a importante presenza da música, o destacado papel da amizade, a memoria da Historia do pobo e a plenitude das súas paisaxes, tamén o sentimento de unción comunal que as celebracións vilegas achegan ou os delicados equilibrios que cómpre facer para resistir as convencións sociais e o día a día nun ambiente tan coutado como o dunha localidade do semirrural galego de décadas atrás.

Escrita cunha prosa coruscante, que arrinca luminarias en cada parágrafo e converte en aparentemente doado a dificilísima arte de contar ben e sinxelo, este A ferida do vento é un dos textos nos que máis auténtica palpita a voz de Antón Riveiro Coello, quen cumpre con esta novela curta cunha promesa longamente adiada: a que no seu día lle fixera a Carlos Casares de escribir un texto sobre os tolos conterráneos. Sentado no seu sillón azul, o amigo estará a dar por saldada a conta, agradecido por tanta luz da memoria.

[El Ideal Gallego Diario de Ferrol, 22-1-2017]

Publicado en Crítica literaria, Narrativa galega actual | Etiquetado , , , | Deixa un comentario