Xeografías sentimentais

Dende hai un tempo veño seguindo a traxectoria de Rosalía Morlán (Trazo, A Coruña, 1959), poeta e rapsoda galega con varias obras xa no seu haber e importante presenza en antoloxías colectivas, un labor que ten sido recoñecido con diversos premios.

Neste último lustro vin aparecer versos infantoxuvenís seus e non só en volumes como Estrelas de azucre, 2012, O libro do mundo dos soños, 2013, O Castelo da Rocha Forte, 2014 ou Canta a lúa coas estrelas, 2015, aos que recentemente se sumou Nas rúas de Compostela, poemario publicado por Edicións Fervenza do que agora quero ocuparme.

Nas rúas de Compostela reúne preto de medio cento de composicións que teñen na cidade xacobea a súa protagonista. A chuvia sobre as lastras do casco antigo, os peregrinos que cruzan o Obradoiro, a Berenguela que acompaña cos seus harmoniosos sons as noites santiaguesas, os silencios das rúas orballadas ou o vento que asubía nos tellados da catedral mestúranse con personaxes emblemáticos da cidade, como as dúas Marías, os populares churreiros ou parellas literarias como a de Tomás Antón Pereiras e Nieves Olmedillas, mais garda tamén sentida lembranza para aconteceres como a traxedia ferroviaria da curva da Grandeira o 24 de xullo do 2013.

No libro ―fermosamente ilustrado polo artista mindoniense Xosé Vizoso e prologado polo catedrático de Filosofía da Universidade de Santiago Marcelino Agís Villaverde― predominan as fórmulas romanceadas e as coplas e todo el zumega musicalidade nos versos, que semellan anainar os elementos da natureza (lúa, vento, sol, chuvia), a convivir coas pedras da cidade para facer agromar soños e lembranzas.

Nas rúas de Compostela é un testemuño xeopoético que recolle o herdo mellor dunha tradición de cantores do Santiago eterno, dende as verbas matriarcas de Rosalía de Castro ata o dicir espiritual de Gerardo Diego, pasando polo delicado lirismo de Federico García Lorca. Ao seu maxisterio engade Morlán a lira propia, tensada coa melancolía dunha Compostela evanescente, abondo lunar, onde a chuvia imprime unha cadencia intemporal, conseguindo crear un singular territorio da escrita no que a xeografía urbana e a sentimental engastan en perfecta conxunción.

Préstame facer notar que a cidade da poeta non é un simple decorado; pola contra, estas rúas e prazas, os antigos edificios e recantos seculares adquiren sentido só se se teñen presentes os seres que a habitan, personaxes que lle imprimen o seu carácter de urbe de tradicións xenuínas, porto no que desemboca a peregrinaxe de toda Europa e espazo no que tiveron e teñen lugar incomparables historias de amor, de resistencia e mesmo de xeiras avesías.

O tempo da cidade é tamén unha outra rosa dos ventos que guía estas páxinas, onde o outono é o tonal maior, pero nas que tamén comparecen os xélidos días de xaneiro, o ledo nadal das badaladas catedralicias, o ventado concerto primaveral e, sobre todo, o inacabable ciclo dos días tantas veces poallentos e as noites decote silandeiras e máxicas.

A Compostela do quilómetro cero no Obradoiro e a vixiante torre da Berenguela, das cinco rúas e a admirable Corticela, da Rocha Vella encameliada e o Toural cosmopolita, da Alameda paseante e o Vilar porticado, da Quintana ultrarreal e o Conxo acolledor é a que palpita neste Nas rúas de Compostela de Rosalía Morlán, autenticidade e transparencia poéticas que moito cómpre agradecer.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 5-2-2107]

Publicado en Crítica literaria, Poesía galega actual | Etiquetado , , , , | Deixa un comentario

Tabela dos libros. Maio 2017

Como cada mes, chega a nova Tabela dos Libros que ofrece a lista de títulos que Francisco Martínez Bouzas, Inma Otero Varela, Mario Regueira, Montse Pena Presas e eu estimamos como os máis recomendables entre os publicados nas últimas semanas.

Nota bene: Os máis recomendados obtivéronse a partir da suma dos votos de cada crític@ aplicando o seguinte baremo: 1º posto = 5 puntos, 2º posto = 4 puntos, 3º posto = 3 puntos e así sucesivamente.

Publicado en Literatura galega, Tabela dos Libros | Etiquetado , | Deixa un comentario

Portugal e Galicia en Guilherme de Almeida

“A rua que eu imagino, desde menino, para o meu destino/ pequenino/ é uma rua de poeta, reta, quieta, discreta,/ direita, estreita, bem feita, perfeita/ com pregões matinais de jornais, aventais nos portais, animais e/ varais nos quintais”. Quen así cantou procurando unha paisaxe urbana para o corazón foi o gran poeta brasileiro Guilherme de Almeida no seu libro Você (1931).

O escritor tivo unha vida plena, chea de recoñecementos, e deixounos unha obra extensa que ocupa sete volumes de poesía completa. Foi, que dúbida cabe, un xenio da escrita e no seu São Paulo natal e en todo Brasil é un clásico lido e relido, admirado e idolatrado.

Nacera en Campinas en 1890 e morreu en São Paulo en 1969, onde, dende hai case catro décadas, existe unha Casa Museo que leva o seu nome e que constitúe un auténtico centro de peregrinación para todos os amantes da poesía e e a arte.

Avogado, xornalista, crítico de cine, poeta, ensaísta e tradutor, Guilherme de Almeida foi tamén un cidadán comprometido e solidario, que tivo problemas co réxime do seu país ao significarse como combatente na Revolução Constitucionalista de 1932, que pretendeu derrocar o goberno de Getúlio Vargas e instaurar unha Assembleia Nacional Constituinte. Os sublevados non conseguiron o que procuraban e o resultado foi que Guilherme de Almeida, logo dunha breve estancia no cárcere, tivo que marchar ao exilio, indo parar a Portugal.

Xustamente a súa estancia por terras lusas é a substancia que alimenta o volume de prosas O meu Portugal, un texto de referencia que contén algunhas das crónicas máis fermosas e penetrantes da idiosincrasia e a xeografía lusitanas. Os bairros e lojas, as velhas casas fidalgas e o gótico desfalecente de Lisboa; as señoriais Sintra e O Estoril; o emblemático túmulo de Dom Dinis; o fascinio do fado e o carnaval lisboeta; os autos de Gil Vicente, a feira da Ladra e aínda as estradas portuguesas son outros tantos recantos vivenciados que Guilherme de Almeida inmortalizou nestas súas “crónicas do desterro”, como a el lle gustaba chamalas.

Pois ben, no comezo daquela primavera de 1933 o paulista viaxou a Galicia. Visitou Vigo e Compostela, tamén outros lugares. E nesas súas visitas coñeceu e trabou amizade con Castelao, Maside, Colmeiro e Paz-Andrade, entre outros. A camaradería entre eles durou toda a vida, ata o punto de que, cando o último publicou Sementeira do vento na colección Salnés de Galaxia en 1968, o libro apareceu prologado por unha “carta-prefacio” de Guilherme de Almeida, quen na portada era recoñecido como o “Príncipe dos Poetas do Brasil”. O seu texto figura datado a fins de 1967 e nel saúda fraternalmente a “milagrosa Poesía” do escritor pontevedrés.

Fica constancia desta galegofilia de Guilherme de Almeida na revista Nós, onde se lle transcribiu a palestra “Galizza, pátria da canção”; na súa pertenza honorífica ao Seminario de Estudos Galegos; nas memorables páxinas que dedicou á lírica trobadoresca no discurso de ingreso na Academia Brasileira de Letras e na pegada de Martin Codax nalgúns versos do seu poemario Simplicidade (1912-1914); tamén na versión ‘brasileira’ á que acomodou o texto, en edición pentalingüe, do Pranto Matricial (1975) de Paz-Andrade.

O meu Portugal deste gran poeta que tan benquería os galegos acaba de ser publicado polo selo brasileiro Annablume nunha magnífica edición a cargo do profesor Ulisses Infante da Universidade Estadual Paulista e mais a profesora María Isabel Morán Cabanas da Universidade de Santiago. Un traballo impecable que recupera e pon de novo en circulación un texto aparecido hai tres cuartos de século, arroupándoo con documentadas e felices informacións verbo da biobibliografía do escritor, da súa estancia en terras portuguesas e galegas e, xaora, a propósito do fondo e a forma destas crónicas lusas.

Quen queira un guieiro diferente para viaxar ata as terras irmás do Sur pode facerse con este O meu Portugal na tenda virtual da editora (http://www.annablume.com.br/). Descubrirá unha visión diferente e ben profunda da ánima do país ultramiñoto na verba, vibrante, dun dos mellores poetas da lusofonía ou galeguía. Porque unha cousa é ver e outra reparar, xa se sabe, e a ollada dun poeta como Guilherme de Almeida revela e ilumina a realidade.

[El Ideal Gallego Diario de Ferrol, 26-3-2017]

Publicado en Crítica literaria, Literatura en lingua portuguesa, Sen clasificar | Etiquetado , , , , | Deixa un comentario