Parlamento das Letras: Luís Valle

luis_valleComo unha cauda que se apaga na noite escura na que escintila agónica. Así é a poesía de Luís Valle, unha loaira que aluma as sombras da caverna e revela a verdade do seu fulgor. A palabra non ten de cambiar a realidade. A palabra é a realidade na penumbra, o verbo que dá sentido.

Daquel rapaz lucense que principiou os seus versos cigurat teorizando na chama os epitafios e coroas queda apenas unha elexía arredada. Hai anos que habita na caída, no fedor que procura a elevación da ser, mendiño que atoutiña na procura do dicir xusto.

Ultimamente as lañas solares cauterizan na pel da súa poética e hai días que deixa oír o tronar do merlo, ut pictura poesis.

No altar dos seus penates, o corazón dos que se foron, a fraxilidade devastadora e unha luz indecisa á que se aferra tal se mañá non houber.

―¿Cando, onde e da man de quen publicaches os teus primeiros textos?

Os meus primeiros textos aparecen no ano 2001 reunidos nun volume de poesía, Zigurat, que inclúe catro poemarios: Jano, Jethro en Irán, Poemas para el silencio e Inacabado.

Este libro deuno ao prelo unha pequena editora lucense que se chamaba Scio. Trátase dunha obra difícil de conseguir. Non sei se os exemplares que non se venderon estarán arrombados nalgún lugar ou foron directamente destruídos.

―¿Cal das túas obras cres que foi mellor tratada e cal pasou máis desapercibida para o público e/ou a crítica? ¿Por que cres que recibiron ese trato desigual?

a_caidaTodas as obras que teño publicado até o momento foron ben recibidas pola crítica. Varias delas (Epitafio y corona para Manuel Quiroga, Caderno do mendigo etc.) pasaron bastante desapercibidas, pero penso que isto é sobre todo culpa miña.

En xeral, dedico pouco tempo á promoción. Apenas participo en recitais por unha mestura de pudor e preguiza. E, se ben estou bastante atento ao que está a facer a xente hoxe en día, vivo un pouco á marxe da actividade literaria máis cotiá e visible. Polo tanto, a presenza nos medios e o volume de críticas non é grande.

Tampouco pasa nada. Teño a convicción de que uns poucos lectores xustifican a escritura dun libro. E todos os meus libros foron lidos por algúns magníficos lectores.

―¿Tes algún hábito singular ou manía á hora de escribir?

Innumerables. Para empezar, semento libros por todos os cuartos da casa. Comezo e acabo o día lendo e tomando notas. Na mesa de noite sempre teño papel e lapis. Corrixo os poemas con algunha pluma ou bolígrafo que teña un significado especial para min. Adoito escribir nas cafeterías e nos hoteis. Leo mentres paseo, porque así podo fitar o ceo e sentir como bole o mundo ao meu redor etc.

―Nunha antoloxía da nosa literatura recente, ¿ao pé de que autores/as preferirías figurar?

Dous poetas que me interesan especialmente son Chus Pato e Alfonso Pexegueiro.

fedor―Se tiveses que historiografar a túa propia traxectoria literaria, ¿que trazos salientarías?

Eu defino a poesía que fago como muscular, esforzada e voluntariosa; equidistante entre o hermetismo e o simbolismo; encamiñada á procura do coñecemento dun mesmo, do amor, da morte e dos primeiros e derradeiros significados da existencia. Non sei se estou no certo con esta definición. Nin sequera sei se me aproximo.

En calquera caso, penso que escribir poesía é unha actividade esencial para a humanidade. Trátase dun acto de amor. Ensancha o mundo.

―¿Que lecturas te acompañan decote ou a que escritores/as regresas con frecuencia?

Releo con frecuencia os meus clásicos, aqueles textos que me impresionaron e me proporcionaron ―en palabras de Italo Calvino― escalas de valores e paradigmas de beleza. Citar uns e deixar fóra outros non sería xusto. Trátase dunha nómina duns poucos centos de libros, quizá de medio milleiro.

Como exercicio de síntese e poñéndome uns límites restritivos, un decálogo de autores que espertaron en min a vocación poética, que procurei dixerir de xeito metódico e sinto que influíron na conformación da miña voz, incluiría a Shakespeare, San Juan de la Cruz, William Blake, Emily Dickinson, Arthur Rimbaud, Paul Celan, Octavio Paz, Giuseppe Ungaretti, Francisco Hernández e José Ángel Valente.

―¿Que cres que lle falta aínda ás nosas letras e que lle sobra definitivamente?

as_cicatrices_do_solEn primeiro lugar, o coñecemento que teño do tema non é exhaustivo, polo que estes comentarios teñen un valor bastante limitado. Ademais, habería que diferenciar a industria do libro en Galicia do sistema literario galego.

No caso do noso sistema literario, creo que falta pór en valor a obra dalgúns autores e autoras excepcionais que polos seus méritos deberían ter unha maior presenza no canon.

Pola banda da industria do libro, as principais eivas que vexo son o déficit de lectores; unha certa desconexión entre a vontade creativa das persoas que escribimos e os intereses estándar das persoas que len; así como unha relativa descoordinación, difícil de solucionar, que resta valor ao traballo individual de autores, editores, distribuidores e libreiros.

Como reflexión final diría que nas letras dun país como Galicia non sobra ninguén, só determinadas actitudes egoístas, carentes da autocrítica ou da perspectiva necesaria que tanto nos falta ás veces. Eu o primeiro.

―Se soubeses que o teu tempo se esgota, ¿que non te perdoarías non deixar escrito?

Descoñézoo. Será algo que descubrirei no seu debido momento. Probablemente testemuñaría do xeito máis límpido posible o amor por determinadas persoas. Non sei se o faría sobre un papel, cunha palabra ou cun abrazo.

Trona, o merlo―¿Cal é a túa valoración do noso presente literario?

Hai unha morea de autoras e autores de hoxe en día que escriben en galego e que me interesa ler. Iso xa é dicir algo, se temos en conta que para min o criterio á hora de seleccionar lecturas é fundamental.

―Se desexas facer algunha outra consideración, túa é a palabra.

Abrazar a nosa cultura é un bo xeito de facer do mundo un lugar mellor.

Publicado en Literatura galega, Parlamento das Letras | Etiquetado , | Deixa un comentario

Xistral de versos

xistral (II)“Xistral, alto monte, da nosa terra o máis alto, onde as voces innumerables do mar aínda o alcanzan. Dende alí, un feixe de mozos contémplanos… Empuxade, empuxade dende o alto cos vosos ollos abertos ao misterio, a ese pobre barco noso, vello e morto en terra; empuxádeo cara a ese mar co que aínda soña. E que outra vez apareza tras del ese ronsel sobre un mar aparentemente en repouso”.

Con estas palabras de salutación nacía Xistral, a revista lucense que o daquela mozo de sétimo de bacharelato Manuel María Fernández Teixeiro botou a andar coa axuda dun seu amigo: Manuel Antonio Sopena Somoza, alias Pérez Amor, prematuramente malogrado. Corría 1949 e no ermo publicista galego da Posguerra tal aventura xuvenil ía converterse nun fito simbólico.

Xistral foi unha publicación modesta, apenas un feixe de follas impresas a unha tinta, sen máis colorido que as vermellas letras do título, pois tampouco insería ilustración ningunha. Tan só chegaron a saír do prelo dous números: o primeiro, de oito planas; o segundo, dunha ducia. Un, tirado do prelo da Imprenta Palacios; outro, das Gráficas de Gerardo Castro. Nin un nin outro puideron pagalos os seus idealistas promotores e tiveron que acabar custeándoos os familiares, de aí que tivese tan curta vida.

Mais, malia ao exiguo da súa duración, en Xistral viron luz os versos en galego de Luís Pimentel (tan difíciles de atopar na prensa da época), de Álvaro Cunqueiro (quen escribe dende o seu Mondoñedo natal, inmerso entón nunha sorte de exilio interior), de Iglesia Alvariño (tampouco pródigo, precisamente), de Clotilde Paz (unha voz feminina en galego en tempos ben facareños) e, xaora, do propio Manuel María, quen se estreou como poeta tanto no noso idioma coma en castelán.

XistralDoutra banda, Xistral contou con textos de profesorado e amizades do Manuel María daquela hora, como, poño por caso, Carlos Fernández Otero, quen asinou as súas colaboracións como Carlos de Pelegrín e, anos máis tarde, houbo de converterse nun dos máis conspicuos discípulos de Noam Chomsky e figura senlleira do xenerativismo norteamericano co nome de Carlos Peregrín Otero.

A revista Xistral foi tamén o xermolo da futura colección homónima, que a primeiros dos 50 capitanearon Ángel Johan e novamente Manuel María. E hoxe en Lugo publícase dende o ano 2000 unha cabeceira co mesmo nome, en lembranza e homenaxe daquela xeira histórica que abrira en plena longa noite de pedra o escritor de Outeiro de Rei.

Os que queiran achegarse de primeira man a este oasis literario que supuxo Xistral están de en hora boa. O Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades vén de publicar unha edición facsimilar da revista baixo o coordinación do profesor Luís Alonso Girgado e Laura Piñeiro Pais. A obra conta, amais, con breves pero informativas notas introdutorias de Claudio Rodríguez Fer e o amentado Alonso Girgado, alén dunhas declaracións verbo da cabeceira que no seu día fixera o autor de Terra Cha.

Foron, pois, premonitorios os versos daquel primeirísimo Manuel María dedicados a Ramón Piñeiro: “Soedá durmida nos currunchos/ que voltarán mañá”. E claro que volve toda aquela melancolía de palabras, de soños e azos xuvenís que xa forma parte da nosa historia literaria recente.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 1-5-2016]

Publicado en Crítica literaria, Poesía galega | Etiquetado , , , , , , , | Deixa un comentario

Unha novela coma outra calquera

amor_e_unha_palabra_coma_outra_calqueraPor fin rematei de ler Amor é unha palabra coma outra calquera, a última nouvelle do moi prolífico Francisco Castro, un autor que nunca defrauda, pois un xa sabe antes de o ler o que vai atopar.

En efecto, todas as prosas de Castro teñen como sinal de identidade a aposta pola inxeleza narrativa. Quen ande á procura de páxinas de rexistro idiomático abondo elaborado, con seleccións léxicas requintadas, expertos usos retóricos e estéticas só aptas para os moi versados que procure noutro lugar. O que a escrita de Castro ofrece é un produto que se adapta ás diversas formulacións da narrativa de subxénero de cada momento (policial, de aventuras, de conflito xeracional e/ou xuvenil, histórica, erótica), que redacta de xeito que resulte accesible para calquera lector, mesmo se este non ten hábito, mesmo se non distingue tradicións literarias ou modelos de inspiración, aínda que non saiba de citas internas, nin de rupturas das fronteiras narratolóxicas nin de estéticas que renovan a literatura dun campo literario. O que importa é que se lea doadamente, que non sexa preciso fatigarse co dicionario. Por iso hai que traballar cunha prosa adaptable, directamente convertible por un tradutor automático on line sen dificultade. Niso, Castro ten boa man.

Esa é tamén a liña pola que avanza Amor é unha palabra coma outra calquera, unha noveleta de amor ou sobre o amor, que se procura irónica e mordaz, que quere ser orixinal nas súas reflexións sobre o complexo mundo das relacións humanas e, mais concretamente, das que goberna Eros.

O resultado é un vaudeville narrativo que se le todo seguido, no que non é preciso cansarse en aterraplenar lugar ningún de indeterminación porque xa o narrador (ou o autor implícito, segundo os casos) fai por nós o esforzo de mastigarnos todo ben, reiterándose as veces que sexa preciso, facendo incisos explicativos ou recordándonos datos e circunstancias. Daquela, non hai que se estrañar se un le advertencias deste xorne: “Creo que isto xa o dixemos, pero cómpre repetir certas cousas para que se entendan de vez” (p. 49). Ou: “Nas traxedias os personaxes actúan condicionados, ou esmagados, polo peso desas circunstancias fatídicas (de fatum: ‘destino tráxico’, en grego)” (p. 73). É un detalle por parte do autor para os menos instruídos, para que non se perda nin unha fía da intelección do texto.

Consecuentemente co exposto, Castro manexa con habelencia os arquetipos, os tópicos literarios e os lugares comúns da profesión, nos que é sumamente perito, como demostra a sutil liña argumental da obra, na que unha muller, logo de quince anos de casada, ten unha epifanía que o narrador comparte xenerosamente co lector: “Resumindo, e resumindo moito: o seu matrimonio foi para o carallo” (p. 21). O que vén despois é tamén igual de intenso: descóbrese un cadáver, aparece un cabaleiro lanzal que é fotógrafo e fai retratos de mulleres no seu bohemio estudio e co que haberá unha historia que non fai falla esperar ata o final para intuír, pois novamente se ten a cortesía de insinuárnolo na páxina 69 e, por se alguén se despista, de novo na 118 e na 123 e…

Doutra parte, hai un gran coidado en deixar de lado esixencias de realismos inmanentes propias de individuos puntillosos de máis e tampouco se perde o tempo en pruritos normativos sobre se un confunde aparcadoiro con aparcamento ou facer anos con haber anos e todas esas teimas dos puristas.

En fin, unha novela que, como outra calquera, merece ser xulgada tamén por un mesmo, pois só así poderá comprobarse se responde ou non á cita de autoridade de Pretty Woman coa que se abre: “Quero máis (…) Quero o conto de fadas”.

[Faro de Vigo, 7-4-2016]

Publicado en Crítica literaria, Narrativa galega actual | Etiquetado , , , , | Deixa un comentario