Ars dedicandi: Daniel Pernas Nieto

ars dedicandi pernas nietoCastelao, que naceu un 30 de xaneiro de 1886, deixou dito que ‘se aínda somos galegos e por obra e gracia do idioma’. Sabíao ben o presbítero don Daniel Pernas Nieto (Abadín, 1884-Mondoñedo, 1946), autor do poemario Fala das Musas, o primeiro e case único libro escrito en galego en tempos tan pouco feraces para a nosa Clío como foron os da Guerra Civil.

Hoxe preséntase en Mondoñedo Fala das Musas e outros poemas a recuperación daquel libro de versos que permanecía sen reeditar dende decembro de 1936, cando saíra do prelo da Imprenta Foxo de Ortigueira.

Deixo a dedicatoria que o poeta dos Carballiños de Quende fixo dun exemplar da obra a Antonio Couceiro Freijomil, reputado intelectual do seu tempo, autor que foi do primeiro gran dicionario de escritores de Galicia.

Sirva este post, xa que logo, como homenaxe a quen foi ‘infusible ao soplete e inatacábel polos ácidos’ e tamén a quen desafiou o esperable e fixo que a nosa lingua puidese lerse en tempos incivís.

Publicado en Ars dedicandi | Etiquetado , , , | Deixa un comentario

Ars dedicandi: Rafael Dieste

ars_dedicandi_diesteUn 29 de xaneiro pero de 1899 nacía en Rianxo Rafael Dieste. De neno tiráballe a pintura, o piano e, xaora, a escrita, afeccións que alimentaba o carburante dos feitos insólitos, tal o varar dun cachalote na praia de Tanxil cando era apenas un rapazolo, suceso que logo literaturizou en relato ben coñecido. Cos anos viñeron os libros de todos sabidos: Dos arquivos do trasno e, tamén si, A fiestra valdeira.

Nun exemplar da primeira edición desta peza de teatro estampou o autor a dedicatoria que aquí se reproduce, regalada a quen foi un bo amigo seu: Francisco Fernández del Riego.

A data de sinatura é 1962. Por tanto, uns meses despois de regresar do exilio en Bos Aires. Obsérvese que, malia terse publicado en 1958 unha nova edición da obra teatral, Del Riego posuía tamén unha copia da orixinal de 1927, que foi a que asinou Dieste en Vigo para o vello amigo.

Na dedicatoria faise constar a ledicia polo reencontro e a fraternidade compartida tras o afastamento de tantos anos. Tamén o agradecemento polo moito que Del Riego fixera polos escritores galegos e, entre eles, polo propio Dieste.

Cando o de Rianxo regresou da América o 21 de agosto de 1961 un dos que os estaba agardando no café Alameda de Vigo era Del Riego. Cando houbo que volver imprimir a segunda edición revisada e aumentada de Dos arquivos do trasno en 1962 quen estivo detrás da iniciativa foi Del Riego. Cando en 1965 Dieste quixo autoeditar Diálogo de Manuel e David foi Del Riego quen xestionou a impresión nos talleres do Faro de Vigo. Cando, ese mesmo ano, apareceu unha antoloxía de cinco contistas galegos en Galaxia foi Del Riego quen o escolmou xunto a nada menos que Castelao, Otero Pedrayo, Blanco-Amor, Cunqueiro e Fole. Cando Dieste foi designado membro da RAG en xuño de 1967 un dos principais impulsores da iniciativa foi Del Riego. E cando o rianxeiro deu á luz, novamente en autoedición, ¿Qué es un axioma?, volveu ser Del Riego quen conseguiu que se imprimise nos talleres outravolta do Faro de Vigo e quen se encargou de que a obra fose distribuída por Galaxia.

Non debe estrañar, por tanto, tan garimosa dedicatoria de Rafael Dieste a Francisco Fernández del Riego, dous bos e xenerosos aos que nin sequera un océano de por medio conseguiu distanciar.

Publicado en Ars dedicandi | Etiquetado , , , | Deixa un comentario

Casas literarias: Manuel Antonio

Manuel Antonio (II)

a

A Rúa de Abaixo, en Rianxo, non é unha vía calquera, é un continente literario rodeado de océanos de xenialidade por todas partes. Unha das illas que habitan ese Paradiso das Letras é a casa natal do inmenso poeta Manuel Antonio.

Felizmente convertida hoxe en casa-museo, adornada con diversas placas conmemorativas, a vivenda na que veu ao mundo o 12 de xullo de 1900 o autor de Foulas é un inmoble de tres andares que aínda conserva mobiliario do tempo do poeta e outros obxectos persoais e documentos que se expoñen aos visitantes xunto a diverso material fotográfico.

placa manuel antonioNeste lar paterno morou Manuel Antonio con seu pai Ramón Pérez e súa nai Purificación Sánchez Vázquez ata que tivo dous anos, momento no que marchou vivir a Padrón con seus avós maternos Gregorio Sánchez Triñanes, boirés, e María Vázquez Seco, escapando do posible contaxio de tuberculose que padecía seu pai, quen faleceu dous anos máis tarde. Mal sabía daquela o poeta que o mesmo mal faría presa nel e o levaría de nós con apenas vinte e nove anos.

En Padrón viviu de primeiras con súa avoa materna e logo cun seu tío crego, José Sánchez Vázquez, sochantre na igrexa de Iria Flavia, pero aos trece aniños trasladouse a Santiago para ingresar no Instituto Xeral e Técnico, indo vivir ao número 5 da célebre rúa da Troia, emblema da estudantina inmortalizado por A. Pérez Lugín.

Os períodos vacacionais pasounos na casa da Rúa de Abaixo ata que rematou en 1920 os estudos de Bacharelato, como tamén foi este —xunto coa casa materna en Asados— o seu lugar nos descansos que lle deixaban os tres cursos que realizou na Escola Oficial de Naútica de Vigo.

casa m antonioLogo viñeron as longas travesías que, dende 1926, fixo primeiro no costeiro Constantino Candeira para conseguir o título de piloto da Mariña Mercante e despois no pailebote holandés Gelria e aínda no pesqueiro Arosa.

Por volta de 1929 o poeta sentiuse fisicamente moi demediado por mor dunha grave tuberculose pulmonar e regresou á Asados, parroquia na que súa nai exercía como mestra. Alí foi onde se produciu o seu pasamento, tal día coma hoxe hai oitenta e cinco anos.

Mais se Padrón, Iria Flavia, Santiago, Vigo e Asados foron importantes na vida de Manuel Antonio, a casa da Rúa de Abaixo foi a mandorla da que dimanou toda a maxia da súa escrita e Rianxo a vila na que departiu intensamente con Rafael Dieste, con seu curmán Roxelio, tamén cos Insua, Manuel Rodríguez Castelao e Xosé Losada Castelao, parentes do seu benemérito veciño, e outros como Laureano Lorenzo, os irmáns Carou, Sixto Aguirre…

Daquela Rianxo deixou escritas o Poeta do Mar melancolías que ben está sexan recordadas hoxe aquí en homenaxe, no sinalado día do seu cabodano:

placa manuel antonio (II)Rianxo segue disputándo-lle a Roma o nome de cidade Eterna. Sempre igoal: sempre igoal a sí mesmo. As mesmas cantatas pol-as noites (o voso esquinal). As trompadas de sempre, antre dous borrachos de sempre, n-o serán d’os domingos. As eternas bandadas de defraudados que volven. As miserias, as pequeneirías de sempre. E as xigantescas postas de sol tras d’o Barbanza (non todo ha de ser pequeno). A min da-me pena cada casa nova que se fai en Rianxo. Eu quixera que todos lle tuvesen o respeto que eu lle teño. Non son capaces de enxergar ese desexo que él ten de seguir sendo sempre coma sempre, sin novedade. Si eu tivera moitos cartos había de mercar a Rianxo pra mete-lo debaixo d’un inmenso fanal e deixal-o así.

Publicado en Casas literarias | Etiquetado , , | Deixa un comentario

Radiocrítica 5-1-2015

control ames radioVelaquí unha nova Radiocrítica emitida o luns día 5 de xaneiro en Ames Radio (107.2 FM, accesible on line aquí). Nesta ocasión falei con Nazaret López de A diagonal dos tolos, de Santiago Lopo  (1.07), A divina comedia, en tradución de Darío Xohán Cabana (8:00), Á procura da poesía. Vida e obra de Luz Pozo Garza (12.20), de Aurora López e Andrés Pociña e de Erik, o construtor de soños, de Kike Gómez e Dani Padrón.

Audio

Publicado en Crítica literaria, Radiocrítica | Etiquetado , , , , , , , , , , , | Deixa un comentario