A ardentía Solleiro

Ler a Samuel Solleiro é como xogar á ruleta rusa: a adrenalina do abismo turra por un, pero os lectores acomodaticios poden acabar con algo máis que unha severa dor de cabeza.

E Punk, o novo arte-facto de Solleiro, non é unha excepción: iconoclasta, irreverente e provocador, deliberadamente despreocupado das convencións de xénero, as temáticas adoitas e as consideracións do pequenoburguesismo benpensante.

Unha arroiada neotremendista, literatura descarnada na que non hai tabús nin regras e todo se converte en materia ou arxila verbal modelable, mesmo os disfemismos e as imprecacións máis sonoras serven para colorar un discurso revolucionario no psicosocial e alternativo no estilístico.

Doutra parte, Punk é tamén un tren articulado no que os vagón teñen cargas diverxentes: dende o versaloide “Nubes de Botswana” ata o prosificado “Punk” e a nótula de cabo “Segunda vida deste libro”, onde se nos informa das sete vidas felinas do mesmo.

Á parte, dese dicir incisivo, saturado de imaxes e expresións altamente inflamables, hai en Solleiro un humor negro, unha hilaridade ácida que resulta tan corrosiva coma estimulante. Mesmo cando a textualidade vira autorrecorrente e comparece o metatexto todo en Solleiro é un inmenso campo de minas literario no que se esconden, repregadas, múltiples voces da escrita universal.

As fotografías de Alba Viñas, que acompañan o texto, son as iconas necesarias, os mapas de navegación dun continente esgrevio, impracticable para quen non estea afeito á escalada sen máscara de osíxeno. Ollo: Punk pode marear, ata o punto de que non han ser poucos os que ceguen na súa aparente disolución extrema, no fondo espéculo dun universo de coherencia sutil que é preciso atravesar co compás axeitado.

Valente aposta a de Corsárias traendo á luz estas sombras de Punk, metaforización líquida dos intersticios inacabables da incomunicación, caderno de bitácora dun pasar do tempo desconcertantemente humano, luminoso de seu, a ardentía Solleiro.

[Praza Pública, 8-4-2014]

Chuzame! A Facebook A Twitter
Na categoría Crítica literaria, Literatura galega, Poesía galega actual | Coas etiquetas , , , , | Leave a comment

O cegoñal de Cunqueiro

Un amigo de meu mindoniense, Francisco Marful, fíxome un galano que hoxe quero compartir cos que por Criticalia pasades. Trátase dunha postal inédita enviada por Álvaro Cunqueiro a Bernardino Vidarte (Bos Aires, 1910-Mondoñedo, 1981).

A postal, que podedes ler se clicades nas imaxes para as ampliar, foi remitida por Cunqueiro o 7 de marzo de 1940 dende o Hotel Reina Victoria de Madrid a Mondoñedo, nun tempo no que o escritor residía na capital como redactor do ABC. Os asuntos dos que trata mesturan o cotián persoal coa alusión a persoeiros significados das letras daquel momento. Da súa lectura dedúcese que Cunqueiro tentaba axudar a Vidarte —o seu vello e fidel amigo, cofundador con el da Oficina Lírica do Leste Galego— na reparación dun vehículo ao que lle faltaba un cegoñal que malamente se daba atopado, nin sequera por terras francesas.

Agora ben, entre o máis interesante do texto desta postal de estilística telegrafada está a mención a Eugenio Montes, tamén grande amigo de Cunqueiro, prologuista meses máis tarde de Elegías y canciones, o libro que publicaría a Editorial Apolo de Barcelona e que constitúe a primeira achega literaria de relevo do de Mondoñedo tras o estourido da Guerra Civil.

Doutra parte, a nota que “lleva para Portugal” o chofer de Montes semella referirse á procura no país veciño do esquivo cegoñal que, ao que parece, debía ser abondo difícil de conseguir.

Canto á visita que anuncia Cunqueiro a Mondoñedo para a Semana Santa e á súa causa, esta non pode ser máis nidia: “Así exíjelo (sic) el corazón”.

En efecto, a fins dese mesmo ano, concretamente ás 12 da mañá do 18 de decembro, Cunqueiro contraería nupcias con Elvira Josefa María de los Remedios González-Seco Seoane en Mondoñedo, no oratorio familiar que as tías desta tiñan na rúa Bispo Sarmiento. A piques, por tanto, do casamento, é comprensible que desexase achegarse ata a súa cidade natal.

Alén das felicitacións a parellas amigas (Elena e Andrés), a última alusión de relevo da postal —e tamén a máis graciosa— ten que ver co físico do escritor: “He engordado dos kilos. Hermosísimo ejemplar raza”. Pode pensarse que é este un detalle menor. Nada máis errado. Cómpre saber que Cunqueiro librou do servizo militar por estreito de peito e que esa imaxe súa de escritor repoludo da última época non se corresponde coa do rapazolo que, con apenas dezanove anos, pesaba 60 quilos medindo 1’82 cm. e frecuentaba periodicamente a báscula da Farmacia de Martínez (fica documento do que afirmo). Daquela: dous quilos máis non viñan nada mal para quen debía encher axeitadamente o traxe de voda pouco despois. Un exemplar extraordinario da raza, si, desa raza que produce xenios das letras irrepetibles, mesmo cando se trata de pór unhas liñas postais a un amigo que se lembra e quere na distancia sabéndoo na cidade benamada.

Chuzame! A Facebook A Twitter
Na categoría Varia | Coas etiquetas , , | Leave a comment

Diario DC: ‘Poesía galega completa’

Xa está en circulación a Poesía galega completa de Xosé María Díaz Castro, entendo que un libro de interese para mellor coñecer o camiño creativo do autor ao que dedicamos as Letras Galegas deste ano.

O volume, publicado pola Editorial Galaxia co patrocinio da Deputación de Lugo, compila toda a produción poética en galego do guitiricense, tanto a édita (Nascida d’un sono (1947), Nimbos (1961) e os textos publicados en revistas, xornais e libros colectivos) como a inédita, que é a meirande parte e inclúe dous poemarios de adolescencia escritos no tempo da República, Follas verdes (1934) e Follas ô aire (1935), amais de moitos outros soltos de distintas épocas.

Doutra parte, a obra tamén integra os epistolarios mantidos polo autor cos que foron os distintos editores de Nimbos: con Francisco Fernández del Riego e Ramón Piñeiro, responsables da primeira edición do libro en 1961; con Ricardo Carballo Calero, prologuista da segunda edición en 1982; e mesmo unha carta con Luís González Tosar, coordinador da terceira en 1989, a derradeira que viu en vida o autor. Este anexo epistolar ofrece interese documental e completa a exhumación do conxunto.

Coa publicación da Poesía galega completa sinto cumprido un deber que me impuxen no seu día: recuperar toda a obra poética en galego dun creador comprometido coa escrita na lingua de noso dende a primeira ata a derradeira hora, pois nela poetizou por máis de medio século.

Chuzame! A Facebook A Twitter
Na categoría Poesía galega | Coas etiquetas , , , , , | Leave a comment

Onde poño a boca poño a bala

Tiven a fortuna de poder ler antes ca moitos A Segunda Lingua, o novo poemario de Yolanda Castaño que agora publica esa colección xa referencial na que se ten convertido Arte de Trobar. A circunstancia propicia veu da man do convite que os organizadores do Premio de Poesía Novacaixagalicia me fixeron para que me sumase ao xurado do certame hai uns meses, o que posibilitou que lese, e axudase a galardoar, este libro que agora ve luz e que tan positivamente valoraron tamén os meus compañeiros Xabier Castro Martínez, Fina Casalderrey, Luís González Tosar e Luís Pousa.

A Segunda Lingua é un metapoemario. Unha gramática da composición e un manual de instrucións verboidentitarias. Fonoterapia sentimental e terapéutica da translación. O reactivo necesario para develar o que a tinta invisible oculta.

Os versos de Castaño xogan cos dobres sentidos, ármanse no cruzamento das linguas, as glotes e os aloumiños, os labios e os malentendidos. Todo un festival do que se di máis alá do que parece que se di e realmente se di. A tinta de lura que desoculta; a reciclaxe verbal; as posturas para copular poesía; a dieta idiomática; metrofobias varias; pedra-papel-tesoira e as súas distribucións; todo o que por Y comeza e no sexo remata; a materialidade celulosa e a súa tiranía; os linguados e os deslinguados; o pan de celebración e a comuñón verbosa; a voz da época e o seu rouquén; a poesía que é lingua minorizada porque abondos non entenden nin o seu espesor nin a súa acidez nin o seu ph non neutro; os amigos atonais; as logopedias imposibles; os fin de cita e a sociedade telepromterizada; a despótica orde alfabética; a musa en mute e o sic que nos confunde.

A escrita da poeta coruñesa hibrida tradicións e artes, fai convivir o Manuel Antonio das liñas de horizontes evadidos coas pipas de Magritte e ten claro que “cando abrimos a porta do cuarto de baño da poesía/ atopamos o pai convertido nunha rocha”. Máis aínda, sabe que hai linguas “con tendencia a saírense da boca e/ chantarse na solapa”, que o postureo e a hipocrisía campan ás súas anchas, que hai fonemas que “responden a plans de autoexterminio”, por iso confesa: “son escrava das palabras e haberame de condenar a miña lingua”.

A Segunda Lingua non é un poemario para ler, é unha obra para reler, necesariamente. Non facelo pode arrastrarnos á trampa da aparente levidade. Nada máis arredado da revelación que encerra. Castaño fala claro: “Realmente escribimos/ porque unha imaxe vale máis ca mil palabras”. Velaí: unha imaxe, unha figura literaria, un tropo, unha visión estética que é aleph, grial pluscuamicónico, epifanía dos sentidos.

Imprescindible a convivencia con esta “pequena deslinguada en diferido” que Castaño é, habitar os seus versos, ser conscientes de que, cando escribe “onde poño a boca poño a bala”, a posúe unha intuición superior, a sabedoría de quen alcanzou a comprender que “a verdade havos facer/ escravos”.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 20-4-2014]

Chuzame! A Facebook A Twitter
Na categoría Crítica literaria, Literatura galega, Poesía galega actual | Coas etiquetas , , , , | Leave a comment