Ars dedicandi: Fermín Bouza-Brey

ars_dedicandi_fermin_bouza_breyFermín Bouza-Brey naceu o 31 de marzo de 1901 en Ponteareas. Alí residía a familia de súa nai e alí pasou curto tempo ata que, sendo aínda neniño, marchou a Vilagarcía de Arousa, de onde era a familia paterna e onde pasou o resto da infancia e primeira mocidade.

Logo de cursar o bacharelato en Pontevedra e Ourense, chegou a Compostela, onde estudou Filosofía e Letras (sección Historia) e logo Dereito. Foi nese tempo cando comezou a actividade literaria e galeguista pública, que non abandonou nunca.

E tamén foi nesa época cando, xunto a outros amigos, asistiu aos faladoiros do Derby e o Español e coñeceu, entre outros, un mozo delgado e de longo nariz que viña dende Mondoñedo e facía versos: Álvaro Cunqueiro. Naceu alí unha amizade que continuou sempre e que aínda os houbo xunguir en común andaina nas xornadas da Real Academia Galega, á que ambos pertenceron.

Bouza-Brey tivo unha evidente querenza pola Galicia do Sur. Aos nosos irmáns lusos foinos coñecer con intensidade e cordialidade xa en 1931, ano no que recibiu unha bolsa do Centro de Estudios Históricos de Madrid para viaxar ata Portugal e ampliar coñecementos nos eidos da Prehistoria e a Arqueoloxía. A partir dese momento, estableceu con aquela terra unha fraterna admiración que o levou, en 1955, a publicar, en ortografía portuguesa, Seitura, poemario que apareceu na Coleccão 4 Ventos da Livraria Cruz de Braga cunha cuberta de Roby Amorim.

Fica aquí testemuña dun grande do neotrobadorismo a outro señor da nova poesía cancioneiril nesta dedicatoria estampada no que foi o volume testamentario do poeta e etnógrafo.

Publicado en Ars dedicandi | Etiquetado , , , | Deixa un comentario

Apocalipse 2.0

?????????????A lectura da escrita de Cristina Ferreiro produce en min decote unha descarga de adrenalina, unha sorte de arreguizo occipital que me tensa alerta contra a invasión dos ultracorpos da maina e hipócrita sociedade. Experimentei ese desacougo lendo Desequilibras e caer (2009) e logo aprendendo o seu Abecedario póstumo (2013). Pero o shock bloqueuno todo co recente As paisaxes eléctricas, brillante gañador do XXVI Premio Eusebio Lorenzo Baleirón.

As paisaxes eléctricas son un canto ao ermo pantecnolóxico, ao deserto futurista no que vivimos inmersos, ladaíña dos iphones, as thermomix e o sexo virtual. Non hai lugar (o lugar é un deslugar, unha utopía que se enche de ruído), non hai corpo (o corpo é un ermo, un universo radioactivo no que xa non se tece, nin soa nin en compaña, tea ningunha), as armas están cargadas de non futuro e tampouco hai nin barcos, nin nós, nin dicionarios, nin divinos olores.

Aquí é a loucura do amor vía satélite, da conxugación verbal do antídoto e a memoria, a lembranza do Futuro dende o Futuro, habitando a Historia do Mundo á distancia dun clic namentres escoitamos techno no súper e creamos a ilusión de dotar de sexo os anxos.

O código binario, os apóstolos desfilando nunha Apocalipse 2.0 e o amor como simulacro, como esmola afectiva entre latas de conserva, todo fugacidade, letarxia, cópula solidificada con farangullas entre os dentes.

A terra é náufraga, os electrodomésticos ínzano todo, o agarimo é o intersticio da asepsia entre dispositivos electrónicos e un latir de palabras como animais feridos, como bestas poboando a FNAC.

A felicidade é tamén unha ilusión, un espellismo do baleiro vedado para nós, minúsculos seres entre libros estratexicamente colocados, nun cosmos no que todo se repite en bucle e a deusa cacofonía esixe devocións aburadas, inmenso reality show de viandantes esfolados, helicópteros, densidades de poboación e (des)amor rodeados de gasolineiras, algoritmos que resolven 0 e afectos de suicida.

cristina ferreiroPor remate: “Somos o noso deterioro,/ un escenario podre/ e minúsculo”. Vale dicir: a devastación dos que caen de sétimos pisos, de nenos sen parques “xogando a ser outros/ co cabelo sucio/ e a roupa rota”, nenos “xogando a ser mortos”.

Realidade zombie, a morte e mais a vida morréndose ao unísono. Europa desolada, fragmentación dos individuos, sombras da palabra extrema.

Non quero rematar sen recomendar, con toda intención, a lectura epilogal do texto prologal coa que a tamén poeta Estíbaliz Espinosa complementa a obra. Escribo complementa e escribo ben: as palabras de Espinosa atrapan o sentido e retroalimentan o significado extendido do mapa conceptual que propón Ferreiro. O discurso de Espinosa implementa un universo de hermenéuticas cruzadas, de heurísticas (meta)poéticas que fan de As paisaxes eléctricas un “deserto do surreal”.

Beizóns, pois, a Xiana Arias, Alba Cid, María Solar e Mariña Pérez (repóker de mulleres escritoras) por ter premiado estas electropaisaxes. E parabéns tamén a Xabier Castro Martínez (coordinador do certame) e o concello de Dodro (con Valentín Alfonsín Somoza á cabeza e Cristina Codesido Fernández na intendencia) por facer posible o milagre desta illa de Poesía que Sotelo Blanco materializa ano tras ano.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 22-3-2015]

Publicado en Crítica literaria, Poesía galega actual | Etiquetado , , , , | Deixa un comentario

Ars dedicandi: Ricardo Carballo Calero

ars_dedicandi_carballo_caleroHai exactamente un cuarto de século que nos deixou don Ricardo. Así, dicindo tan só o nome co tratamento de cortesía, sabemos todos a quen nos referimos.

Porque a don Ricardo é moito o que se lle debe. E aproveito hoxe para volver dicir, con todas as letras, algo que teño comentado mil e unha veces: só polo seu labor como estudoso e historiador da nosa literatura merecería unha grande homenaxe nacional.

A súa Historia da literatura galega contemporánea (1963) foi un fito, senlleiro, no devir das nosas letras. Tras del foron moitos os que se aplicaron á análise diacrónica da escrita de aquí, pero fixérono con métodos e enfoques diferentes, sen dúbida ben celmosos para diversas cuestións, pero deficitarios nunha básica: a historiografía literaria dos nosos días ten de avanzar na interpretación intratextual e a iluminación contextual, xaora, pero séguenos faltando unha nova historia da literatura que, tentando incorporar eses valores, non renuncie á codificación positivista de todo o producido, sobre todo nas últimas décadas. Son consciente de que, así formulado, apunto a un proxecto case enciclopédico, pero aí está o reto.

Mais don Ricardo foi tamén narrador, poeta e dramaturgo, con fortuna desigual, seguramente, pero con idéntica paixón e dedicación á causa. Cómpre recoñecerllo.

A dedicatoria que reproduzo evidencia a súa capacidade para a detección dos novos talentos literarios ata o último alento. Tamén a amizade que o uniu a Claudio Rodríguez Fer, quen tanto se ten ocupado da súa obra, que chegou a editar.

Neste día no que o recordamos, sexa este pequeno lembradoiro unha homenaxe máis no mar delas que todos debemos promover.

Publicado en Ars dedicandi | Etiquetado , , , | 3 Comentarios

Casas literarias: Gonzalo López Abente

casa gonzalo lopez abenteUn día coma hoxe 24 de marzal do ano 1878 ás catro da serán, que cadrou en domingo, con feira en San Isidro, abrín os ollos á vida e pola fiestra da casa do Cabo da Grixa en que moraban meus pais, ollei craramente un outo cruceiro e que no seu cume agonaiba un mártir cos brazos en crús. Aquel día escoitei a rapsodia máis subrime e fíxenme segrel. Pillei un laúde e con ele ao lombo boteime a cantare polo mundo adiante…

Quen así escribiu foi o poeta Gonzalo López Abente nunha carta que enviou ao seu curmán Horacio Bermúdez Abente. Porén, malia nacer naquela antiga casa do Cabo da Grixa, o que foi o seu lar vivencial de sempre está radicado na rúa Virxe da Barca, que é o lugar onde escribiu boa parte da obra poética e onde nos deixou.

casa antiga lopez abenteA vivenda, hoxe reformada, en tempos tivo unha única altura. No andar de baixo estaba o despacho no que escribía o poeta. Na parte de riba, unha pequena bufarda que daba remate ao inmoble, hoxe desaparecida, pois eliminouse para construír unha segunda altura, o que lle fixo perder parte do antigo encanto.

Na beirarrúa, xunto á porta da casa, a Fundación López Abente colocou unha placa que a distingue como o lugar no que o poeta residiu decote. Alí viviu practicamente toda a vida, quitado o tempo no que estudou o bacharelato e a carreira en Compostela e algunha viaxe de mocidade a Francia, Bélxica e Holanda, pois, tras delas, regresou a Muxía, onde traballou como funcionario de banca.

A casa da rúa Virxe da Barca veu xurdir grande parte dos versos de D’outono (1924), Nemancos (1929), Centileos nas ondas (1958) ou Decrúa (1966) e relatos como O novo xuez (1922), Buserana (1925), Fuxidos (1926) e Vaosilveiro (1929).

Na súa Muxía natal —na propia rúa Virxe da Barca, ben preto desta casa onde viviu—, ten a sede a fundación do escritor, constituída no 2010. Sita na Casa das Beiras, dende ela promóvese e difúndese a súa figura, amais de convocar un certame literario que leva o seu nome.

placa lopez abente (no chan)O mozo que un día dirixiu El Eco de Mugía ten moitos poemas dedicados ao mar que baña o célebre santuario, ás súas xentes e paisaxes. Aquel naipelo que vira a luz primeira no Cabo da Grixa (onde hoxe existe aínda un cruceiro que velou os seus primeiros soños, pois estaba a carón daquela casa de nacido), lembrou a súa raíz nas páxinas de Nemancos:

O cruceiro do Cabo da Grixa

Ti, do Cabo da Grixa meu cruceiro,
unha historia me ensinas do pasado
na que un home pasou por embruxado
e chorou na aldea prisoeiro;
xa liberto do aldraxe mintireiro
ergueute agradecido nun calado
curruncho do seu pobo. —Agarimado
das raiolas do sol que vin primeiro,
de cote, cando os meus ollos che miran,
ven unhas sombras que incesante viran
das tuas escaleiras a carón:
un home c’unha branca vestidura,
e, tras d’el unha besta co-a figura
xigantesca e cornuda d’un cabrón.

Publicado en Casas literarias | Etiquetado , , | Deixa un comentario