Ars dedicandi: Ramón Otero Pedrayo

ars_dedicandi_otero_ocv

O 5 de marzo de 1888 nacía en Ourense, no segundo andar do edificio que hoxe leva o número 25 da rúa da Paz, Ramón Otero Pedrayo, o Patriarca por antonomasia e unha das figuras claves da Historia da Literatura Galega do pasado século.

Otero Pedrayo foi un autor serodio. El mesmo dicía de si que botara corenta anos lendo e aprendendo para despois saber que escribir. Non cabe dúbida de que, cando se aplicou á letra, recuperou o tempo, pois a súa produción é oceánica.

Recupero aquí unha súa dedicatoria a Antonio Couceiro Freijomil, autor amigo, da súa mesma quinta, compañeiro de angueiras no SEG e, aínda que eumés, vencellado á súa Auria natal, pois no tempo no que foi escrita atopábase naquela cidade exercendo como Inspector de Ensino, cargo moi cobizado e respectado, o que explica a deferencia coa que o señor de Trasalba o trata, sendo como era el mesmo daquela catedrático do instituto da súa cidade.

De por parte, a dedicatoria figura nunha obra fundamental dentro da bibliografía oteriana, nada menos que o volume primeiro da triloxía Os camiños da vida, que apareceu en 1928 na mítica Editorial Nós de Ánxel Casal, entón aínda radicada na cidade da Coruña. Con Os señores da Terra Otero principiaba a saga dos Doncos e os Puga, que había de explicar, xa por sempre, o convulso e cambiante tempo que trouxo consigo o ascenso da burguesía e a caída da vella fidalguía galega.

Publicado en Ars dedicandi | Etiquetado , , , | Deixa un comentario

Robert Pinsky en clave galega

Robert Pinsky retratado por Eric AntoniouTalvez non cumpra para moitos explicar quen é Robert Pinsky. Saberán disimular os moi postos esta ousadía miña de recordar aquí apenas dúas pinceladas de quen é, probablemente, o poeta máis popular dos Estados Unidos, pero a experiencia aconséllame non dar por suposto nada.

Nado en Long Branch, New Jersey, en 1940, Pinsky é autor dunha vintena de poemarios entre os que se contan varios títulos referenciais da escrita do xigante americano das últimas décadas e non poucas (auto)escolmas. Obras súas como History of My Heart (1984), The Want Bone (1990) ou Gulf Music (2007) son miliarios literarios que os fieis da grande poesía non deberían deixar sen ler, pois neles foi tomando corpo unha das poéticas máis orixinais e intensas da época.

Os galegos estamos de sorte, pois mañá mesmo Pinsky estará no Centro Ágora da Coruña ofrecendo os seus versos a quen queira oír a súa harmonía. Escoitar o autor de ensaios indispensables como The Situation of Poetry: Contemporary Poetry and its Traditions (1976), Poetry and the World (1998) ou The Sounds of Poetry (1998) é tamén darse o luxo de oír ao único poeta na Historia que foi elixido por tres veces consecutivas Poeta Laureado ou Poeta Nacional dos Estados Unidos (1997-2000) e, polo mesmo, consultor de Poesía da Biblioteca do Congreso.

Podería estenderme noutras consideracións sobre o seu admirable labor como tradutor (verteu, en verso rimado, o Inferno de Dante en 1995, polo que obtivo o Los Angeles Times Book Award), profesor da Boston University ou dinamizador cultural (aí o está o pulo que imprimiu ao The Favorite Poem Project), mais conformareime con deixar aquí unha mostra da súa intensa e reveladora poesía, unha das primeiras que se traslada á nosa lingua. Trátase do poema “Keyboard”, publicado orixinalmente en Gulf Music, que soaría así na milenaria lingua dos cancioneiros:

Teclado

Un piano incorpóreo. Os auriculares permítenlle
a quen aloumiña as teclas un aquel senlleiro
no interior da música. Podes berrarlle, mais non se virará:

imaxe dunha alma que quere arredarse do mundo.
Apolo ofidio esfola vivo o músico inxenuo:
daquela Marsias adquiriu sensibilidade abonda

para percibir o mundo enteiro en cada nota. En África
os criminais con machetes para cortar as mans
solicitarán ás vítimas que escollan “manga longa ou curta”.

Shahid Ali conta o que lles aconteceu aos teceláns de Cachemira,
matar a Arte. Hai un número contado de historias.
A perda. O Elixido. E antes mesmo A Viaxe,

A Metamorfose: o froito de calquera árbore, a porta
dun cuarto calquera, agás este ―e a ánima cobizosa,
a coitela do torno―. O Exército Vermello esnaquizaba os pianos,

pero dunha volta prenderon un home das SS que sabía tocar.
Sentárono ao piano e pasaron os dedos
pola gorxa adiante para facerlle entender que acabarían con el

cando rematase de tocar, así que durante dezaseis horas
beberon e violaron namentres o nazi golpeaba as teclas.
A Gran Canción do Mundo. Cando esboroou

salaiando riba do instrumento, batéronlle na cabeza
ata rebentarlle os miolos. Frío Orfeo sanguinario volve
de novo ao seu teclado para improvisar un pranto:

os laios de pracer dela e bla-bla-bla, ese punto
tras da orella, as lilas baixo a chuvia, un acorde suspendido,
unha frase igual que unha avelaíña noitarega a revoar indecisa,

oh perdida Eurídice, bla-bla-bla. O súa cabeza arcaica
continuaba cantando tras ser separada do corpo:
o corpo, vello e fiel compañeiro, sostén a melura

das laranxas, la-la-la, o recendo das améndoas,
o tasto das olivas, a súa faldra de la. O venerable e ancián
Poeta dixo, ¿que pomos para o recital, gravata?

¿Ou mellor sen gravata, pescozo alto? A cabeza
aboiando vírase cara a Apolo para cantar e Apolo,
ollada xélida de lagarto de lume, fatiga as teclas.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 1-3-2015]

Publicado en Crítica literaria, Outras literaturas, Tradución | Etiquetado , , | Deixa un comentario

Tabela dos Libros. Marzo 2015

Como cada comezo de mes, na Tabela dos Libros danse a coñecer os volumes que Manuel Rodríguez Alonso, Inmaculada Otero Varela, Francisco Martínez Bouzas, Montse Pena Presas e eu estimamos como os máis recomendables entre os publicados nas últimas semanas.

2015_marzo_tabela

Nota bene: Os máis recomendados obtivéronse a partir da suma dos votos de cada crític@ aplicando o seguinte baremo: 1º posto = 5 puntos, 2º posto = 4 puntos, 3º posto = 3 puntos e así sucesivamente.

Publicado en Literatura galega, Tabela dos Libros | Etiquetado , | Deixa un comentario

Verbas mendinhas

eno mar cabe quant'i quer caberHai iniciativas que nacen cunha estrela farturenta alumando o seu camiño. Con certeza é un deses astros o que guía o Obradoiro Internacional de Tradución Poética en San Simón, que o pasado ano veu publicada a segunda entrega da súa proveitosa xuntanza baixo o evocador título de Eno mar cabe quant’i quer caber, verso de Paio Gómez Charinho que moi ben lle acae como soleira a este volume coordinado e traducido por Isaac Xubín.

Obradoiro Internacional de Tradución Poética en San Simón é unha reunión ideada e organizada pola incansable poeta e dinamizadora cultural Yolanda Castaño que convoca, cada ano, un grupo de creadores de moi distintas nacionalidades para que convivan durante uns días e, amais de conversaren de cuestións literarias, escriban versos que logo serán traducidos cruzadamente e ao galego.

O resultado desa intensa e vizosa experiencia é o volume que comento, que nesta ocasión integra poemas do turco Gökçenur Ç, a alxeriana de expresión francesa Samira Negrouche, o asturianu Xuan Bello, a estona Kätlin Kaldmaa, o neoiorquino radicado en Madrid Lawrence Schimel, a húngara Anna T. Szabó e mais o amentado Xubín.

Por tanto, este setestrelo poético brilla en idiomas e nacionalidades distantes que, porén, converxen na palabra comunal do sentimento e se anosan multidireccionalmente en exercicio prodixioso de (re)creación.

A Deputación de Pontevedra publica na súa colección Cíes este Eno mar cabe quant’i quer caber, espello de papel do II Obradoiro Internacional de Tradución Poética en San Simón. Hai que agradecer a Yolanda Castaño que soñase esa fermosa babel no centro mesmo da ría de Vigo, que Xubín se prestase a ser desta volta o remador e que, máis unha vez, a verba mendinha acubillase aires no seu leme que sopran dende os máis diversos puntos cardinais da vella Europa e aínda alén.

Publicado en Crítica literaria, Tradución | Etiquetado , , , , , , , | Deixa un comentario