Autores de culto

Na Historia da Literatura universal hai voces que, por unha ou outra razón, foron sentidas como admirables singularidades de escura estrela. Son autoras e autores percibidos como anticonvencionais, en non poucas ocasións iconoclastas e, decote, contracorrente. A súa escrita, mesmo o seu proceder como intelectuais, desafiou as normas da sociedade ben pensante do seu tempo e situounos nun limbo ao que só a súa escolleita lexión de admiradores foi quen de chegar. Melancólicos unhas veces, insurrectos revolucionarios noutras, tamén misántropos incorrixibles en ocasións, en non poucas ocasións apúxoselles a etiqueta de ‘autores malditos’, que coido unha certa simplificación da variabilidade de xornes que baixo esta denominación se acolle, á que talvez acaia mellor a de ‘autores de culto’, sobre todo se temos presente que ao fondo da escrita destes só se chega por camiños pouco adoitos, tamén menos obvios.

Polo que conto, moito me prestou a lectura de Damned Writers, o volume de Ángel Antón Svoboda traducido por Maruxa Zaera Landeira para a Editorial Bululú, que o publica en galego acompañado das fabulosas ilustracións orixinais do propio autor.

Damned Writers, pertinentemente subtitulado “23 autores de culto”, achega perfís literarios doutros tantos autores da tradición occidental, especialmente de fala inglesa, tamén de expresión francesa, castelá ou alemá.

Presentados nunha dobre plana cunha ilustración que sangrada a toda páxina dereita, a esquerda resérvase para a caracterización do escritor nunha tripla abordaxe: unha ‘beizón’ súa, unha ‘maldición’ e as súas ‘obras destacadas’. Da súa parte, a carón do orixinal retrato de cada autor figura tamén unha sentenza que este proferiu e que o define dalgunha maneira.

Kafka, Artaud, as Brontë, Wilde, Mary Shelley, Carroll, Aphra Behn, Lovecraft, Woolf, J. Kennedy Toole e T. Ducoing Toole, Katherine Mansfield, Poe, Alfonsina Storni, Horacio Quiroga, Baudelaire, Alejandra Pizarnik, Rimbaud, Emily Dickinson, Verlaine e a nosa Rosalía de Castro son as creadoras e creadores que desfilan pola obra da man de Svoboda, mercé ao cal descubrimos que Kafka sufriu un pai autoritario e despótico, o que poida que explique en parte a anguria da súa escrita; que Wilde se viu atrapado pola súa vivencia homosexual, que a incomprensión da súa época lle fixo pagar; que Carroll o pasou realmente mal sendo tatexo e epiléptico, amais de namorar con facilidade de púberes; que Lovecraft medrase cunha nai que o chamaba feo, o vestía de nena e lle dixese que ía ser toda a vida un inútil; que Pizarnik se fixo adicta ás anfetaminas e acabou con crises depresivas que a levaron a rematar os seus días cunha sobredose de barbitúricos; que Dickinson namorara dun pastor protestante e logo de súa cuñada, pero que acabou autoimpoñéndose a vida en soidade sen saír da súa casa durante lustros ata que morreu, entre dores terribles, polo mal de Bright; en fin, que Verlaine e Rimbaud, tiveron unha relación tormentosa e violenta, adobiada polo haxix e o asente, unha vida perdularia que acabou facendo que ambos os dous morresen prematuramente.

Este Damned Writers é lectura máis que grata. Compensa, e moito, viaxar por este “clamor de voces apaixonadas e fascinadoras”, como acerta a definilas no prólogo á obra Fernando Mircala. Concordo con este en que o traballo de Svoboda “non é un catálogo de autopsias ilustres, senón unha botica de primeiros auxilios vitais destinados a sandar as feridas da inxustiza e as infeccións da fatalidade, que haberán curar a través de nós, lectores presentes e futuros, os traumáticos males que envelenaron de maldición a beizón coa que foron distinguidos aqueles admirados e escuros anxos lúcidos”. ¿A que están esperando para ir procuralo á súa librería habitual?

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 14-5-2017]

Publicado en Crítica literaria, Tradución | Etiquetado , , , , , , | Comentarios desactivados en Autores de culto

Tabela dos libros. Setembro 2017

Un curso máis, comeza a andaina da Tabela dos Libros. Nela figuran seleccionados os volumes que Francisco Martínez Bouzas, Inma Otero Varela, Mario Regueira, Montse Pena Presas e eu estimamos como os máis recomendables entre os publicados nas últimas semanas.

 

Nota bene: Os máis recomendados obtivéronse a partir da suma dos votos de cada crític@ aplicando o seguinte baremo: 1º posto = 5 puntos, 2º posto = 4 puntos, 3º posto = 3 puntos e así sucesivamente.

Publicado en Literatura galega, Tabela dos Libros | Etiquetado , | 2 Comentarios

Cántiga Valente

Dicir José Ángel Valente é dicir a mellor poesía española da segunda metade do século XX. Pero o que moitas veces se esquece —máis das que se debería— é que o escritor ourensán foi tamén poeta en galego e que o foi, ademais, desde a primeira hora.

Cando practicamente ninguén en Galicia publicaba versos en galego xa Valente cultivaba as nosas musas. En 1947, coa espada franquista da censura represora afiada ao extremo, aquel mozo de apenas dezaoito anos publicaba nas páxinas do vespertino santiagués La Noche o poema “Finisterre”: “Polos meus ollos romeiros/ páxaros buscan o mar./ Finisterre chan extremo/ beizo de escuma e de sal”.

O mar romeiro foi para el a emigración, primeiro como estudante en Madrid e logo como profesor na Universidade de Oxford, tradutor na OMS en Xenebra e na UNESCO en París, para, finalmente, vivir o xubileu por Almería. Máis nunca volveu residir en Galicia. Esa distancia física, ese estar lonxe da veciñanza súa, favoreceu a demora de novas entregas poéticas en galego, pero non a influencia da nosa tradición literaria nos versos casteláns que foi publicando ao longo dos anos, como pode comprobarse, poño por caso, na dedicatoria a Rosalía de “La poesía”, un texto de Breve son (1968), ou na centralidade desta na composición “Orillas del Sar”, incluída no seu poemario póstumo Fragmentos de un libro futuro (2000).

Este radical sentimento de pertenza fixo que, tras unha conferencia sobre Alfonso X O Sabio pronunciada na sociedade suíza A Nosa Galiza (que el axudou a cofundar) para celebrar o Día das Letras Galegas dedicado en 1980 ao rei trobador, nacese en Valente a necesidade de establecer un fío de conexión poética coa nosa lírica medieval e escribise a primeira versión das Sete cántigas de alén, que publicou en 1981 Ediciós do Castro con prólogo de Xesús Alonso Montero.

Tras aquela primeira edición viñeron outras tres revisadas e aumentadas (1987, 1989 e 1996), todas elas prologadas por Claudio Rodríguez Fer, un dos máis grandes especialistas valentianos e tamén o poeta galego ao que se sentiu máis unido por lazos de amizade.

Precisamente este escritor lugués é tamén o responsable e excelente prologuista da máis recente edición das Cántigas de alén, que acaba de tirar do prelo Ouvirmos. O volume, moi ben deseñado, reúne por vez primeira toda a produción poética en galego de Valente, tanto as sete cantigas aparecidas en 1981 como a ducia engadida posteriormente e mesmo dous textos de prosa poética.

O resultado é que, amais dos versos xa coñecidos que agora se poñen por xunto, esta nova edición suma tamén o poema “Na mar de Vigo” —nunca antes recollido en libro— e unha dedicatoria inédita á composición “Sub nocte”: “Para os irmáns da emigración, para Nosa Galiza e para que Galiza sexa tamén nosa”.

A lectura do conxunto da lírica galega de Valente disuade dun tópico demasiado estendido que tende a colocar a súa escrita nesta lingua nun degrau inferior á que produciu en castelán. Hai aquí versos que son, obxectivamente, un achado, imaxes e harmónicos que amosan a alta poética da que o autor era capaz en calquera das dúas linguas e, por máis que a excelencia da súa obra en español sexa dun fulgor case que inalcanzable para calquera, faltaríase á xustiza se non se recoñecese a valía desta escrita galega, inequivocamente tradeada de símbolos, alusións e evocacións que ancoran na máis xenuína raiceira cultural de noso.

Cómpre volver á lectura destas Cántigas de alén. Nos seus versos recoñécese a incandescencia da voz do intemporal e a inmanencia do existente radicado que o poeta proclamou como punto cero do ser: “Voltei. Nunca partira./ Afastarme soamente foi o xeito/ de ficar para sempre”.

[El Ideal GallegoDiario de Ferrol, 23-4-2017]

Publicado en Crítica literaria, Poesía galega | Etiquetado , , , , , | Comentarios desactivados en Cántiga Valente