Tabela dos Libros. Marzo 2017

Co primeiro luns do mes, chega a nova Tabela dos Libros que ofrece a lista de títulos que Francisco Martínez Bouzas, Inma Otero Varela, Mario Regueira, Montse Pena Presas e eu estimamos como os máis recomendables entre os publicados nas últimas semanas.

Nota bene: Os máis recomendados obtivéronse a partir da suma dos votos de cada crític@ aplicando o seguinte baremo: 1º posto = 5 puntos, 2º posto = 4 puntos, 3º posto = 3 puntos e así sucesivamente.

Publicado en Literatura galega, Tabela dos Libros | Etiquetado , | Deixa un comentario

Palabras para o Alén

O costume de adornar as tumbas e os monumentos fúnebres ten a súa orixe no Antigo Exipto. De aí pasou a Grecia e Roma, onde as inscricións que se facían nas lápidas mortuorias cobraron relevo como un subtipo especial de elexía ou poema de lamento ao que se chamou epitafio.

Como non podía ser doutra maneira, moitos dos grandes escritores da Historia quixeron ser creativos ata no último alento, polo que deixaron ideados enxeñosos ou sentidos epitafios que hoxe adornan os seus sepulcros.

T. S. Eliot escribiu que, á fin, todo poema é un epitafio, talvez iso explique o lirismo e delicadeza das verbas que adornan a campa de Vicente Huidobro, enterrado no cemiterio de Cartaxena de Chile cunha lápida que reza: “Abride esta tumba, ao fondo vese o mar”; a do inglés John Keats, que descansa no camposanto protestante de Roma acompañado dun epitafio no que se le: “Aquí xace alguén o nome do cal foi escrito sobre da auga”; ou a da gran Sylvia Plath, soterrada en Heptonstall (West Yorkshire) cunha lenda que nos lembra que “Mesmo no medio das máis témeras chamas pode prender o loto dourado”.

Outros autores, pola contra, preferiron deixar constancia do seu ánimo meditativo ou moralizante nas derradeiras palabras e acompañáronse de epitafios reflexivos, enigmáticos ou lapidarios, nunca mellor dito. É o caso de Séneca, o filósofo ao que Nerón ordenou suicidarse, quen sentenciou como epitafio a seguinte sentenza: “É máis digno que os homes aprendan a morrer que a matar”. Tamén do rebelde Charles Bukowski, que preferiu un oracular: “Non o intentedes”; ou da exquisita Emily Dickinson, que apenas se deixou caer: “Chaman por min”.

Agora ben, os máis célebres epitafios modernos son aqueles nos que os escritores ironizaron sobre a súa condición mortal ou simplemente quixeron deixar para a posteridade constancia do seu ludismo. Moitos serían os exemplos que poderían aducirse, pero entre os máis ocorrentes seguramente están os de Molière (“Aquí xace Molière, o rei dos actores. Nestes momentos fai de morto e abofé que o fai ben”); Enrique Jardiel Poncela (“Se queredes os mellores eloxios, morrede”); Miguel Mihura (“Xa dicía eu que ese médico non valía moito”); o Marqués de Sade (“Se non vivín máis foi porque non me deu tempo”); Pietro de Aretino (“Falou mal de todos, agás de Deus, do que se escusaba dicindo «non o coñezo»”); Dorothy Parker (“Perdoade o po”); Francis Scott Fitzgerald (“Andei borracho moito anos, despois morrín”); ou Giacomo Leopardi (“Deixádeme en paz”).

Epitafios galegos

É sabido que os galegos temos un ben singular xeito de tratar todo o relativo á morte e o ultramundo. Esa xenuína percepción é a que explica que un poida ler na entrada do cemiterio de Trobo (Begonte) unha inscrición que reza: “Aquí están os nosos ósos, agardando polos vosos”.

Consecuentemente, entre os escritores desta terra non faltan tampouco exemplos de epitafios de interese. Son abondo coñecidos os de dous autores mindonienses: Manuel Leiras Pulpeiro e Álvaro Cunqueiro. Na campa do primeiro insculpiuse: “Amou a Verdade e practicou o Ben”. Non podía acaerlle mellor ningunha outra sentenza a quen foi en vida masón, republicano, anticlerical e esperantista. Da súa parte, na tumba do autor do Merlín e familia ―quen o próximo 28 de febreiro estará de cabodano― figuran estas palabras: “Eiquí xaz alguén que coa súa obra fixo que Galicia durase mil primaveras máis”. Abofé que o seu legado ha perdurar ese tempo e outro tanto.

Non quero rematar sen amentar outros tres exemplos ben notorios. O primeiro deles é o de Celso Emilio Ferreiro, que repousa no camposanto de Celanova con estes versos seus derriba do lastra: “Mais o lume que alampea/ xamais o veredes morto”. Toda unha declaración de esperanza. Unha enerxía que virou furia de vida no poema que Lois Pereiro titulou, precisamente, “Poderíano escoller como epitafio” e que di: “Cuspídeme enriba cando pasedes/ por diante do lugar no que eu repouse/ enviándome unha húmida mensaxe/ de vida e de furia necesaria”. Os dous últimos versos son os que hoxe acompañan a súa pedra en Santa Cristina do Viso (O Incio). Finalmente, se houber que coroar un escritor galego como o príncipe do epitafio satírico para si, penso que se tería en Xosé Ramón Fernández Oxea ‘Ben-Cho-Shey’ un candidato forte. O texto que figura na súa tumba no camposanto de San Francisco dío todo: “Gran Cruz de Montealegre, colector de Barallete, Preboste do Tangaraño. Ten o gusto de lles ofrecer aos seus amigos o seu novo domicilio no cumio do cimiterio de Ourense, onde os agardará ata que o boten de alí os ediles de turno. A súa dona e a súa filla préganlle encomenden a Deus a súa ánima. Nota: Quedan suprimidas tódalas homenaxes postmortem porque as cousas ou se fan ao seu tempo ou non se fan”.

[Faro de Vigo, 23-2-2017]

Publicado en Literatura insólita | Etiquetado | Deixa un comentario

Rosalía voa alto: un mundo de nomes literarios

Estes días pasados saltou á actualidade a felicísima nova de que o aeroporto de Santiago de Compostela ―nacido como aeródromo en 1932 no, daquela, municipio de Lavacolla, de aí que sexa aínda coñecido tamén por este nome― vai pasar a chamarse oficialmente Aeroporto Rosalía de Castro.

Esta moi acertada e unánime decisión, para alén doutras positivas consideracións, contribúe a visibilizar a importancia do capital simbólico literario na realidade social. Talvez non estea de mais lembrar agora que este non é un fenómeno illado, nin tampouco historicamente descoñecido, pois aqueles pobos que teñen conciencia do seu valor como comunidades culturais adoitan transversalizar intelixentemente a presenza dos seus próceres literarios nas máis variadas e, por veces, insólitas realidades.

É moeda común que nas cidades e municipios os rueiros espellen a pegada dos escritores locais e universais. Prazas, avenidas, paseos, xardíns, circunvalacións, rotondas e demais aparecen zarrapicadas con nomes de escritores, como tamén aqueles organismos ou espazos públicos naturalmente vinculados á cultura e a educación: centros de ensino, universidades, bibliotecas, casas de cultura e librerías. Que todos estes lugares se nominen en homenaxe a autores é, polo tanto, bastante común.

Agora ben, o que non é xa tan habitual é que os creadores de xeniais textos literarios sirvan para designar realidades de primeiras abondo afastadas do mundo das letras, como acontece coa boa nova portuaria que dá a escusa a estas liñas e que, cómpre dicilo, ten tamén outros benfadados precedentes. Non hai máis que lembrar, poño por caso, o Aeroporto Federico García Lorca de Granada-Xaén ou, no eido internacional, o José Martí da Habana.

Mais o nome dos escritores dá agradables sorpresas saíndonos ao camiño en moitos outros ámbitos. Un pode tomarse un bo filete de xato con patacas cocidas con manteiga e gornición de salsa bearnesa e homenaxear así a Francois-René Chateaubriand, vizconde que dá nome a tan suculenta peza. Poida que ese afamado prato viñese precedido xa dalgún cóctel xenuíno, se cadra un Kerouack (dúas onzas de ron branco, unha de tequila, zume de laranxa, xeo e torada de lima), un Sir Walter Scott (tres cuartos de ron e outros tantos de brandy, unha cullerada de granadina, outra de curação e outra máis de zume de lima e xeo), o ben célebre Hemingway Daiquiri (dúas onzas de ron branco, tres cuartos de zume de granada, media onza de zume de lima, cuarto de onza de licor de cereixa e outro tanto de xarope e xeo) ou, se as preferencias dun pasan por algo menos volátil, un Charles Dickens Punch (cuarto litro de brandy, corenta mililitros de ron, un litro de auga, zume de tres limóns e sesenta onzas de azucre).

É posible que despois dunha tal inxesta se chegue a ver a Mu Aare, na constelación do Altar, sistema planetario que dende decembro do 2015 distingue a estrela Quixote e os seus planetas Dulcinea, Sancho e Rocinante. E, se un se nota fatigado para ver tan de lonxe, pode conformarse con ollar para os satélites de Urano e repasar así os personaxes de Shakespeare que lles dan nome: Cordelia, Ofelia, Xulieta, Puck, Titania, Oberón e así ata case a trintena.

Se, pola contra, o de un non son as viaxes astrais, pode sacar un billete e visitar a illa Robinson Crusoe no chileno arquipélago de Juan Fernández, en pleno Océano Pacífico.

Ao mellor tampouco un é de moito viaxar, non vaia ser o demo que se manque e acabe tendo que retornar para que o ingresen no Hospital Álvaro Cunqueiro de Vigo. Así que, se se prefire tranquilidade, sempre se pode ficar na casa vendo o fútbol. Tampouco aí se deixará de bater coa literatura, porque se han de oír novas do minuto e resultado do Estadio José Zorrilla de Valladolid. E, se un se anima e quere xunguir letras e esférico, pode facer como o grupo de escritores italianos do Osvaldo Soriano Football Club, que non só homenaxean o autor arxentino de Cuarteis de inverno a través do nome do seu equipo, senón que deron un paso adiante e, constituídos en selección Nazionale Italiana Scrittori, organiza dende hai unha ducia de anos a Writers’ League, na que teñen participado combinados de Alemaña, Hungría, Gran Bretaña e outros lugares.

Rosalía voa alto agora subida aos aleróns dos Boeing 737 da aeroliña escandinava Norwegian, nos que comezará a figurar este mes de marzo, e en nada nos frontais do aeroporto da capital galega, pero estou seguro de que non quedará aí a cousa, porque a nosa mater literaria e toda a súa proxenie de seguro continuarán a darnos alegrías.

[Faro de Vigo, 9-2-2107]

Publicado en Literatura insólita | Etiquetado , | Deixa un comentario