Outros sapos, outras sereas

Unha das sorpresas máis refrescantes desta fin de curso foi para min a lectura de Sapos e sereas, o volume de relatos co que se estrea Ana Cabaleiro, coñecida xornalista a quen debemos interesantes ensaios sobre contracultura e ciberactivismo artístico.

Catro contos e un epílogo constitúen a cerna deste libro que publica Galaxia, un mangado de narracións que entremesturan realismo e fantasía, reescribindo páxinas e historias que adquiren aquí novo e diverxente feitío.

“Crónica do poema estragado”, o primeiro dos relatos, é un conto de nadal a contracorrente. Tanto os escenarios coma os personaxes e, sobre todo, o propio fío da trama e a súa resolución reescriben o ideario tópico deste subxénero temático para virar a historia nun drama de tinturas kafkianas que arreda o lector da imaxe edulcorada da felicidade bouba desas festas.

“A noite que Lobo Feroz coñeceu a Groucho Marx” é unha ácida e moi divertida narración en contrafacta onde, servíndose dun imaxinario literario e mítico preestablecido, se argalla unha versión alternativa dos feitos que nos devolve unha historia da Caperuchiña nada inocente, que incorpora o icónico actor e comediante para ofrecer unha fusión creativa que reinventa diálogos, perspectivas e liñas de forza narrativas.

“Un mal paso” é talvez a historia de maior conflito social, pois achéganos a disolución dunha parella que remata nunha demanda por malos tratos que cursa o home protagonista contra a súa, ata entón, compañeira. Amais da reversión dos papeis nunha liña diferente á que confirman as estatísticas, a narración consegue transmitir a angustiosa perplexidade de quen se ve arrastrada por unha tan sutil como malévola presión psicolóxica, que acaba por empurrar polo cantil a serenidade da protagonista, xulgada policialmente nun xogo de aparencias que se presta para a reflexión sobre a complexidade deste tipo de circunstancias na nosa sociedade.

“Sapos e sereas” é o relato cunha estrutura novelesca máis ambiciosa, unha historia de amores e rancores, de idilios e vilanías que confronta o universo lendario das sereas co romanticismo fidalgo dos namoradeiros mozos nobres, creando un bucle de mundos que acaba por se converter nun espello das máis intensas paixóns humanas, nas que o rancor e, sobre todo, a vinganza devoran unha trama de feras traizóns.

O “Epílogo” que dá cabo ao libro non é propiamente tanto un conto coma unha sorte de manifesto ou invocación feminista, que reclama a estirpe das mulleres históricas que foron incomprendidas ou terxiversadas (Eva, Xudit, María Magdalena) para advertir ás mulleres actuais de que esa “herdanza” e o seu coñecemento ten de preparar a todas e cada unha para “saber que cando xa non teñas idade para os contos, cando xa teñas descuberto que os sapos non se bican, que os sapos só se tragan e que non é unha tarefa agradable, xa estarás preparada”.

Poderosa imaxinación, tempero narrativo, sensibilidade social e compromiso xenérico son algúns dos piares que sosteñen estes Sapos e sereas cos que Ana Cabaleiro desembarca con tan bo pé no eido da ficción en prosa. Que tras destas estimulantes historias veñan moitas outras e que nos deixen sempre tan feliz saibo.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 9-7-2017]

Publicado en Crítica literaria, Narrativa galega actual, Sen clasificar | Etiquetado , , , , | Comentarios desactivados en Outros sapos, outras sereas

O Premio Planeta 2017 ―Un graal para atravesar o lume―

En plena erupción do volcán político catalán, chegou o Premio Planeta. Esta edición ―a sesaxésima sexta― caracterizouse no literario polo récord de participación, que elevou o número de novelas presentadas aos 634 orixinais, unha cifra estratosférica, que dá idea da popularidade masiva que acompaña o certame dende hai moitos anos.

Mais non cabe dúbida de que o premio se viu cercado nesta ocasión polo magma (anti)independentista e, malia os loables esforzos da organización por deixar a un lado tales asuntos e colocar no centro de atención o libro, o certo é que foi inevitable que tanto nas roldas de prensa coma nos corredores o tema pairase aquí e acolá.

E, secasí, o Planeta conseguiu gañar protagonismo e ser o albo das consideracións, pois son moitos os elementos que fan deste certame un evento de primeira orde que soborda, con moito, a simple convocatoria dun premio literario.

Primeiramente, o xurado de voces ben recoñecidas que o xulga: o profesor Alberto Blecua, o poeta Pere Gimferrer, os narradores Juan Eslava Galán, Rosa Regàs, Fernando Delgado e Carmen Posadas e o secretario do certame, Emili Rosales, un septeto de luxo que avala coa súa traxectoria a escolla da obra gañadora, escolleita entre orixinais procedentes non só de España, senón tamén de América do Sur (cento vinte e sete obras), América do Norte (setenta e unha), América Central (dezanove) e o resto de Europa (dezasete textos máis), entre estes, por certo, doce orixinais coruñeses, dous ourensáns e tres pontevedreses.

Desta volta o gañador foi o afamado novelista Javier Sierra, quen se fixo co galardón mercé á novela El fuego invisible, que presentara a concurso baixo o título provisional de La montaña artificial. Ao seu carón a finalista Cristina López Barrio, distinguida pola novela Niebla en Tanger, titulada provisioriamente para concurso La nueva vida de Penélope.

Podería estenderme aquí a propósito das bondades do thriller graalístico que nos propón Sierra ou da narración de viaxe interior que asina López Barrios, mais coido que debe ser o lectorado quen as xulgue a partir do 7 de novembro, día no que terá lugar en Madrid a premier das presentacións de ambas as novelas, que logo xirarán por toda parte ―comezando por Vigo― ata ben entrado decembro.

Por tanto, os segredos novelísticos deberán desvelarse coa lectura das propias obras, 210.000 exemplares no caso do libro gañador e 90.000 no do finalista como cifras de primeira edición, número suficiente para quen queira facerse con eles nun primeiro momento, aínda que, con seguranza, serán moitas as reedicións que alcanzarán estes títulos, á vista de que o pasado ano a obra gañadora ―Todo esto te daré, de Dolores Redondo― alcanzou nada máis e nada menos que as dezasete reimpresións.

Teño dito nalgunha outra ocasión que o Premio Planeta é un espectáculo, unha festa do libro e, como tal, a ocasión propicia para que figuras ben famosas celebren a escrita e o libro. Este ano na gala de entrega do Palacio de Congresos puido verse como pisaban a alfombra vermella os Sánchez Dragó, Boris Izaguirre, Leopoldo Abadía, Luis Piedrahita, Maxim Huerta, Risto Mejide, Marta Robles e un interminable etcétera de populares televisivos, que compartiron durante unhas horas a maxia do fenómeno socioliterario Planeta.

Poida que, a curto prazo, a literatura non sexa unha realidade tan poderosa nas rúas barcelonesas e nos pensamentos xerais como si o é a circunstancia política de Cataluña, mais non cabe dúbida de que, visto coa perspectiva necesaria, a escrita e a recreación do mundo e a vida que nos vén a través da palabra é un universal humano sen o que ningún Estado, vello ou novo, ha poder sobrevivir. Conviría non esquecelo.

[El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, 22-10-2017]

Publicado en Crítica literaria, Varia | Etiquetado , , | Deixa un comentario

Onomástica & Co.

Paula Carballeira é un deses escasos nomes que nunca defraudan. Un novo libro seu no mercado ha ofrecer sempre alicientes abondos para poder consideralo como ben recomendable, por iso cada vez que entra pola porta unha obra súa póñoa de man para debrocarme nela en canto teña o mínimo vagar.  Así fixen tamén con Bruxa e familia, a nova historia que nos brinda e que figura incorporada á nacente colección Oqueleo de Obradoiro-Santillana, un relato de xenerosa imaxinación narrado co oficio e saber característicos da escritora ferrolá.

No ronsel do Gerald Durrell máis lúdico e amante dos animais pero peneirado cunha portentosa fabulación que fai destes tan marabillosas coma singulares compañas, Bruxa e familia ofrécese como un xenuíno catálogo de seres que rodean a rapaza protagonista, unha bruxa noviña que vive nunha casa de pedra e da que desconfía a veciñanza polos seus oficios, malia a súa indubidable bondade.

A bruxa ―da que non saberemos que se chama Onomástica ata o derradeiro capítulo dos dezasete de que consta a obra― convive así cun mangado de extraordinarios amigos animais, que a confortan e lle fan compaña, definindo o seu moi especial mundo. Entre estes atópase o caracol Prisciliano, que vive feliz nas humidades do cuarto de baño con vistas; a araña Sétima, que pendura leda por toda a casa adiante; a mosca do inverno Cornucopia, que custodia o fogar nos tempos fríos ata a chegada da súa parentela de verán; a escolopendra Pérfida, pequeneira e desconfiada; o rato Caruso, gran cantor co que ensaia duetos a súa amiga bruxa; o monstro do tellado, un fusco lobishome ao que custa achegarse; a curuxa Carmila, sempre sabia e protectora; a toupa Altamira, furadora de soños e paisaxes; a nena Rosaura, a única visitante humana que ousa compartir risos coa bruxa, a quen adora; a familia de debaixo do testo, unha presa de miñocas que baixo as raíces viven tranquilas sen que as ameace paxaro nin toupa ningunha; o merlo Tristán, que fai os oficios de espertador para a bruxa; e aínda as gatas Isis e Nefertiti, o cadela Morgana e mosquito tigre Bengala ou a Xoaniña, compañas leais ou ocasionais desta meiga boa e espléndida, tanto que mesmo celebra unha tripla festa de aniversario: unha para todos os animais amigos da casa; outra para os animais que benquere e andan por fóra do fogar e unha terza para a familia humana, á que non lle queda máis remedio que tolerar o exotismo de ter unha parente bruxa.

Escrita cunha prosa que flúe graciosamente, moi equilibrada na adxectivación e con preferencia polos períodos transparentes e os parágrafos curtos, Bruxa e familia é unha historia que a editora presenta como idónea a partir dos oito anos, pero que abofé fará tamén as delicias dos que teñan moitos máis e poida que dos que teñan un ou dous menos, pois axudan a isto as atractivas ilustracións coas que Lucía Cobo foi vestindo toda a narración.

Deixádelle entrar a Bruxa e familia nos vosos intres lectores ou regaládeo ás vosas pequenas e pequenos. Comprobaredes que a maxia da escrita de Paula Carballeira fai a vida máis amable e, sobre todo, máis animalmente divertida, máis esperanzada, máis luminosa. ¿E el cómpre aínda máis?

[El Ideal Gallego Diario de Ferrol, 2-7-2017]

Publicado en Crítica literaria, Literatura infantoxuvenil | Etiquetado , , , , | Comentarios desactivados en Onomástica & Co.