Rexina Vega, en corpo aberto

Hai novelas que unha desexa contar e outras que necesita contar. Hai historias que se idean como ficcións recreadoras que retratan, que recapitulan, que relembran. Outras, pola contra, son coma un urro na noite, unha ladaíña xorda que roe os sanguimiños e que hai que botar fóra, purgalas da medula mesma na que enquistaron, esconxuralas.

Porque, non nos enganemos, Dark butterfly, de Rexina Vega, é, antes nada, un exorcismo literario. A expulsión á luz do mundo dunha sombra inconmensurable que habitaba o ser e a escrita desta viguesa. Neste sentido, a novela é a pedra da paciencia que serviu á autora de propicio exvoto, unha limpeza de kharma que deu como resultado unha narración intensa, doída e radical.

O relato do esfarelamento da propia identidade. A deriva autodisolutiva do individuo. Velaí o que Dark butterfly nos achega na historia dunha moza esquizofrénica que padece sucesivos internamentos psiquiátricos, incapaz de reconducir a súa vida fóra do sanatorio.

Importa na novela, e moito, a focalización na narración. Ese avolto mundo interior, ese ludrio anímico no que vai enzoufándose a protagonista chega a nós a través de retallos do seu diario, de reproducións epistolares, de anacos de informes médicos e mesmo de transcricións de receitas, unha polifonía invertebrada, deliberadamente fragmentaria coa que se procura reflectir a lóxica patolóxica da enferma, un discurso bombardeado, no que apenas se teñen en pé uns cantos esteos estruturais que tentan revelarnos o demo interior que os esquizos afastan creando unha arte propia, abrazando unha lingua outra (no caso que nos ocupa o inglés, por veces tamén o latín) como máscara evasiva, como anteface co que esquecer unha identidade doente, que se sabe derrotada e imposible.

Dende o propio título, Dark butterfly debuxa un mesto mapa de símbolos que deseñan toda a arquitectura interior da novela. Velaí están os mouros lepidópteros, fermosos e terribles a un tempo, metáfora da caída, da perda dunha inocencia orixinal definitivamente alterada, devastada; mais cómpre non esquecer tampouco o profético nome doutro dos protagonistas, Elías; a noite de Valpurxis á que en determinada pasaxe se alude;  a transgresora viaxe de Alicia ou a xudía crucifixión, entre moitos outros.

Seguir lendo

Chuzame! A Facebook A Twitter
Na categoría Crítica literaria, Narrativa galega actual, Sen clasificar | Coas etiquetas , , , , | Leave a comment

Os ollos das palabras

Non é tan frecuente atopar por xunto calidade literaria e mais excelencia pictórica, musical ou escultórica nun mesmo proxecto. Por iso é tan de apreciar a obra dos creadores autenticamente ambidextros, que conciben tales eidos artísticos como un mesmo cosmos comunicante que se modula con predominio do icónico, do matérico, do melódico ou do verbal segundo a coordenada concreta, pero que figura sempre presidido por un mesmo pulo de ambición conceptual e estética.

Insisto nesta idea á vista da aparición do volume Os ollos das palabras, libro catálogo editado con motivo da exposición homónima que o escultor e escritor mindoniense Caxigueiro e mais o poeta e pintor celanovés Baldo Ramos manteñen aberta dende o pasado 9 de marzo e ata o vindeiro 10 de xuño na Cidade da Cultura do monte Gaiás.

Quen deixe ir a vista por este Os ollos da palabra —tanto me ten que o faga visitando a exposición como percorrendo as moi coidadas planas do seu catálogo oficial, aínda que o meu consello é que non se priven de ambas as dúas experiencias— poderá comprobar ata que punto a lucidez expresiva e metapoética de Ramos cobra pleno sentido na súa extensionalidade caligráfica, abríndose a novos continentes de libros-cadro onde o diálogo entre o trazo pictórico e a solución semántica son unha e a mesma cousa.

De igual maneira, deixarse tramar polos volumes e refractarios escultóricos de Caxigueiro axudará a comprender mellor a súa percepción versal do espazo, a linguificación da realidade circundante, dos seus baleiros e transicións, da súa permanencia na corporalidade da escrita que (re)funda unha obxectualidade literaturizada.

O que Ramos e Caxigueiro ofrecen é un verdadeiro festival para os sentidos. Unha romaría de libros de artista, poemas visuais, cartafoles serigrafados, refractarios lacados, instantáneas e aglomerados, aceiros inox e mais escaiolas en composicións, formando todos eles un conxunto de gran suxestión sensorial e admirable integración harmónica.

De por parte, os que se fagan co catálogo han poder gozar non só da reprodución fotográfica de moitas destas marabillas da exposición e aínda doutras que ficaron fóra da mesma, senón, sobre todo, da regalía de dous micropoemarios de Ramos e Caxigueiro, o primeiro deles contendo versos inéditos a canda outros de anteriores libros seus, o segundo rigorosamente novo e, todos dous, complementados por un curioso poema final a catro mans.

O libro complétase aínda con dous breves prólogos de natureza moi dispar en todos os sentidos: un discurso historicista e académico de Antonio Garrido, centrado máis en descubrirnos a nacenza da irmandade pictórico-escultórico-literaria dende os tempos das cavernas ata as vangardas do pasado século que en falarnos de Caxigueiro e Ramos (dos que apenas se se achegan unhas fichas curriculares doadamente googlizables) e un excelente miniensaio do tamén poeta Eduardo Estévez, onde con admirable condensación se identifican algúns dos elementos definitorios dos universos creativos dos dous artistas, conseguindo revelarnos con acuidade e capacidade de evocación o porqué da feliz maridaxe das súas creacións.

Anímense a visitar a extraordinaria exposición Os ollos das palabras e fáganse tamén co seu catálogo. Asegúrolles unha experiencia artística inesquecible, o descubrimento dun territorio mestizo, feraz e poliédrico que os deixará gratamente sorprendidos.

[Publicado no xornal dixital Galicia Confidencial, 2-5-2012]

Chuzame! A Facebook A Twitter
Na categoría Crítica literaria, Poesía galega actual, Varia | Coas etiquetas , , , , , , , | Leave a comment

Parlamento das Letras: Olalla Cociña

Olalla Cociña naceu en Viveiro. Non é dato fútil este. Se unha vén ao mundo na terra na que o fixo Nicomedes Pastor Díaz Corvelle, onde foi mestre Noriega Varela e viron a luz primeira Carlos Oroza ou Emilio Xosé Ínsua, entre moitos outros, acaba medrando cunha especial querenza letraferida, a que dende sempre habita a pel desta excelente poeta.

Aínda que dende moi noviña fora deixando mostras da súa valía en diversas publicacións e certames, non sería ata a aparición do seu primeiro poemario, As cervicais da memoria (2005), que se nos faría evidente a rotundidade dunha voz que se sitúa entre as de máis precioso timbre dos últimos lustros.

Naquel primeiro libro emerxían xa algunhas das temáticas e motivos que serían recorrentes tamén tanto en aquí (intemperies) (2006) coma no Libro de Alicia (2008), entre eles o papel vertebrador da memoria, unha sensualidade delicuescente e sutilísima e unha paixón devastadora, insubornable, que traspasa coa ollada.

De verso sinuoso e fluente adoito, arestado en cantís cando cómpre, mais decote harmónico e sinestésico, a escrita de Cociña é un desafío para os sentidos que, como as súas respostas, cómpre non perderse.

¿Cando, onde e da man de quen publicaches os teus primeiros textos?

Publiquei o libro As cervicais da memoria en Edicións Fervenza en 2005, tras gañar o premio Avelina Valladares que convoca o Concello da Estrada.

¿Cal das túas obras cres que foi mellor tratada e cal pasou máis desapercibida para o público e/ou a crítica? ¿Por que cres que recibiron ese trato desigual?

A mellor tratada foi Libro de Alicia, que foi tamén o último que publiquei. Se cadra porque gañou un premio de prestixio como é o Fiz Vergara Vilariño… A que pasou máis desapercibida foi aquí (intemperies), porque só se podía adquirir un día e cun xornal. Foi unha publicación efémera! Pero non teño queixa ningunha, sempre fun ben tratada pola crítica.

¿Tes algún hábito singular ou manía á hora de escribir?

Pois creo que son do máis normaliño… Simplemente teño que estar soa e adoito escribir a man primeiro, en cadernos.

Nunha antoloxía da nosa literatura recente, ¿ao pé de que autores/as preferirías figurar?

Hai moitos autores de diferentes xineas que admiro, cos que dialogo e con quen celebraría compartir espazo, sen que iso signifique que teñamos que ver literariamente falando. Os criterios á hora de elaborar unha antoloxía poden ser tan diversos como limitadores. De ter que escoller autores coetáneos meus conectaría agora con Olga Novo, Estevo Creus, Dores Tembrás e Emma Couceiro, pero hai máis, e cambian segundo o momento.

Se tiveses que historiografar a túa propia traxectoria literaria, ¿que trazos salientarías?

Penso que non teño aínda unha traxectoria literaria tan ampla como para salientar trazos… Quizais na miña escrita predomine a atención ao marabilloso cotián e a busca da palabra táctil.

¿Que lecturas te acompañan decote ou a que escritores/as regresas con frecuencia?

Hai autores e lecturas que foron chave para min polo momento no que sucederon. Acompáñanme sempre Cortázar, Alejandra Pizarnik, Vicente Huidobro, Vicente Aleixandre, Paul Celan, Clarice Lispector, Chantal Maillard, Olvido García Valdés… Entre moitos outros.

¿Que cres que lle falta aínda ás nosas letras e que lle sobra definitivamente?

Así, en xeral, pediría máis autocrítica (a todos os axentes que participan na dimensión literaria: editor, escritor, crítico e incluso lector!), apertura mental e paixón. Aínda que sempre ocorreu, teño a impresión de que nos últimos tempos certames poéticos e editoriais reforzan aínda máis tendencias e modas.

Se soubeses que o teu tempo se esgota, ¿que non te perdoarías non deixar escrito?

Ai! Non son capaz de poñerme nesa tesitura. En todo o que escribo latexa a pegada das persoas e das cousas que amei e que amo… Non me perdoaría non seguilo facendo.

¿Cal é a túa valoración do noso presente literario?

Malia ou debido á desolación que impera por mor da mal chamada “crise” hai talento e moita luz, cando menos no noso presente poético. É vizoso e deberiamos ter fachenda del.

Se desexas facer algunha outra consideración, túa é a palabra.

Están a mudar os hábitos de lectura e habería que poñerse as pilas no que atinxe á edición dixital. Boto en falta máis iniciativa en Galicia neste campo, sobre todo na poesía.

 

Chuzame! A Facebook A Twitter
Na categoría Literatura galega, Parlamento das Letras | Coas etiquetas , | Leave a comment

Dragóns de pedra

Co título de Corazón de pedra o escritor vilalbés Agustín Fernández Paz publica na colección A árbore da lectura da editorial Oxford unha historia de misterio co universo lendario dos dragóns de fondo e protagonista infantil feminino como eixe vertebrador na focalización dos sucesos.

Hai neste libro moitos dos elementos característicos da prosa do autor: o procesado da nosa literatura de tradición oral en clave recreadora, a paixón pola lectura dos seus personaxes, o simbolismo de certos espazos fulcrais (tal as fragas, por exemplo), o gusto polos referentes máxicos e/ou sobrenaturais e mesmo a presenza do onírico como territorio de relevo.

Poida que este Corazón de pedra non sexa a máis ambiciosa das obras asinadas polo multipremiado e arquirrecoñecido Fernández Paz, mais non cabe dúbida ningunha de que é unha atractiva historia, chea de fascinación e escrita co pulso e saber dun dos nosos autores máis brillantes.

Chuzame! A Facebook A Twitter
Na categoría Crítica literaria, Literatura infantoxuvenil | Coas etiquetas , , , , | Leave a comment