Ser da Illa

Teño para min que a voz de Josep Lluís Aguiló é unha das máis sonoras da poesía en lingua catalá dos últimos lustros. Libros como L’estació de les ombres (2004), Monstres (2006) ou Llunari (2008) confirman o que digo, como tamén o fan os numerosos galardóns que recibiu e as abondosas traducións das que foi obxecto.

Por tanto, a aparición de Banderes dins la mar en edición bilingüe catalán-castelán da man da prestixiosa Colección Visor de Poesía non é senón a consecuencia lóxica dun camiño poético ascensional, que o autor leva andando dende hai tempo e que dá con el por segunda vez no selo que dirixe Chus Visor, o que non é mérito menor, pois son poucos os poetas que poden presumir de ter varios volumes editados nesta referencial colección.

Banderes dins la mar vai acompañado da correspondente tradución ao castelán de Francisco Díaz de Castro, tamén el poeta, ademais de crítico e profesor da Universidade das Illas Baleares, quen xa trasladara os versos de Aguiló noutras ocasións ―poño por caso en Monstruos y otros (2014)―, o que fai deles un binomio poético onde o entendemento e a percepción creativa espellan en froito sempre celmoso.

Estes poemas de Aguiló son unha sorte de atlas lírico do ser antropolóxico insular. A Mallorca de nacenza e residencia do escritor é o obxecto poético e columna vertebral do seu libro, que incorpora outros textos complementarios en diálogo coa que é, como digo, a súa trabe mestra: a cartografía histórica, xeográfica, cultural e espiritual da illa.

O propio título, Banderes dins la mar, é xa un sintagma ben entrañado, pois forma parte do cancioneiro tradicional illego: “Mumareta meva, dau-me berenar/ que es corsaris vénen i me n’he d’anar./ En una barqueta partiré d’Artà/ a posar banderes enmig de la mar”. Logo del, o conxunto de poemas ocúpanse da morfoloxía e hábitat da illa, a personalidade e peculiaridades dos seus poboadores, os seus hábitos sociais e comportamentais, relacións cos foráneos, ritos e mitos e mesmo tipoloxía e lendas.

Cunha metafórica soberbia, chea de imaxes poderosas e unha musicalidade de superior harmonía os versos de Aguiló van tecendo unha mesta arañeira de evocacións, reflexións e intuicións que chegan ao cerne mesmo da idiosincrasia insular, dalgunha maneira epítome universal, tamén singular e diferenciada tribo con xenuínas especificidades.

Cómpre ler este Banderes dins la mar e deixarse arrolar pola marea lírica que Aguiló nos propón, aprehender a complexa relación interior/exterior, insular/continental, radicado/estranxeiro, identificado/apátrida que esta obra traza dende todos os puntos de vista posibles. É un exercicio de ductilidade mental necesario, tamén un gozo para o padal poético.

Como ben sendo adoito en todo o que sobre Aguiló escribo, remato hoxe anosando uns seus versos como escaparate improvisado dunha estética de excelencia literaria que recomendo con entusiasmo. Á fin, ler boa poesía é a mellor maneira de sementar bandeiras no mar da beleza. E velaí “Da lingua da Illa”, tan ben pensada para o idioma balear que case parece escrito para o noso galego: “O seu idioma é endémico,/ dificilmente clasificable/ e de ben complexa aprendizaxe./ A oralidade e xestualidade/ da lingua teñen que cravarse/ no entendemento do falante/ como dardos de astucia irónica.// Os neófitos teñen que ser quen/ de distinguir no interlocutor/ o significado do que di,/ o que quere que pensen que pensa,/ o que realmente pensou/ e o que desexaría dicir se non/ fose da illa e crese inxenuamente/ que é posible sobrevivir/ sen se converter nun enigma”.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 30-7-2017]

Publicado en Crítica literaria, Outras literaturas | Etiquetado , , , | Deixa un comentario

Inquietante enigma

Lin con auténtica fruición A virxe das areas, a novela que o eumés Antonio Manuel Fraga publicou coas ferrolás Edicións Embora. Había tempo que seguía a pista deste narrador, quen xa deu a coñecer para o lectorado infantoxuvenil títulos tan interesantes como O castañeiro de abril (2013), Xildas (2013) ou Tártarus (2016), facéndose non hai moito co Premio Antón Risco de Literatura Fantástica mercé á novela Querido H. P. Lovecraft (2016).

Esta súa nova entrega convídanos a unha historia de intriga na que cómpre desvelar un inquietante enigma: á ficticia localidade de Vilar de Sembra regresa unha moza desaparecida que é atopada, medio desfalecida, nunha praia preto da ermida da Nosa Señora das Areas. A partir dese momento, un vello director da caixa de aforros local, desacougado por tan estraño feito, comeza a tirar do fío para pescudar que hai detrás do suceso.

O resultado é un thriller de moi fina factura, onde a forza brutal da intriga turra por un páxina tras páxina e fica patente a habelencia de Fraga para deseñar unha ben trabada sucesión de capítulos que rematan sempre nunha interrogación climática que obriga o lector a pasar a folla desexando saber que é o que ocorrerá despois.

Son virtudes deste relato a axeitada caracterización de ambientes e personaxes, tamén a viveza dos diálogos e a suxestiva recreación do noso mundo vilego de finais dos anos 70 e primeiros 80, coas ‘forzas vivas’ representadas polo cura, o alcalde e o boticario, tamén as ‘contraforzas’ do médico ou o propio exdirector bancario protagonista e, por suposto, a longa nómina de mariñeiros, comerciantes e operarios varios que pola obra cruzan.

Escrita cunha prosa ben coidada, a eficiencia como narrador de Fraga fai que os parágrafos resulten un tetris optimizado onde cada peza canxa no lugar que debe e todo nos vai conducindo cara á reconstrución integral do tamgram que debuxa ao final da historia.

Dividida en capítulos breves, trinta e poucas secuencias narrativas de apenas un par ou tres de páxinas en cada caso, esta novela por entregas ten un moito de cinematográfico, pois visualiza escenarios e parlamentos cun aceno descritivo que lembra, en non poucas ocasións, o enfoque e movemento de cámara tan característicos da Sétima Arte.

De por parte, A virxe das areas é tamén unha reflexión sobre a violencia de xénero, a por veces xorda vida das vilas, a hipocrisía do aparente e o poder da verdade, que sempre aflora á superficie, aínda que queira soterrarse con mil capas de esquecemento.

Paga moito a pena esta obra, cun arranque cativador que instala a intriga no lector ao tempo que o introduce na particular atmosfera na que viven inmersos os personaxes que poboan Vilar de Sembra, espazo de complexo cosido social no que a aparición inesperada da moza que se perdera vén alterar, definitivamente, a letárxica paz do lugar.

A virxe das areas é novela que asegura momentos de agradecido lecer, con reviravoltas insospeitadas da trama que a fan vibrante e chea de emocións. Un texto que moi ben acompañará os que neste verán queiran debrocarse en páxinas gurgullantes de vida, de misterio e de lúcida reflexión sobre ese raro animal que é o ser humano.

[El Ideal Gallego e Diario de Ferrol, 23-7-2017]

Publicado en Crítica literaria, Narrativa galega actual | Etiquetado , , , , | Deixa un comentario

Tabela dos libros. Novembro 2017

Co primeiro luns do mes, chega a nova Tabela dos Libros que ofrece a lista de títulos que Francisco Martínez Bouzas, Inma Otero Varela, Mario Regueira, Montse Pena Presas e eu estimamos como os máis recomendables entre os publicados nas últimas semanas.

Nota bene: Os máis recomendados obtivéronse a partir da suma dos votos de cada crític@ aplicando o seguinte baremo: 1º posto = 5 puntos, 2º posto = 4 puntos, 3º posto = 3 puntos e así sucesivamente.

Publicado en Literatura galega, Tabela dos Libros | Etiquetado , | Deixa un comentario