Tag Archives: Crítica literaria

O papaventos viaxeiro

Remato a lectura de Velaí vai o papaventos, de Celia Díaz Núñez e confirmo, máis unha vez, que a imaxinación e a fermosura unidas son os vimbios mellores cos que tecer as historias infantoxuvenís, e non só.

Sabe ben desta alquimia feliz a escritora nacida no Páramo (1961), criada en Quiroga e profesora en Ourense, pois nos últimos anos deu á luz outros meritorios volumes como Adeliña (2004), Cataventos e Cía ou a verdadeira historia de Amanda, a princesa, e Leonardo, o poeta (2008) e aínda Rugando (2012), traballos que alterna co ensaio literario (velaí as súas Voces da Terra. Quiroga e os seus escritores, 1995).

Teño escrito noutras ocasións que os textos de Díaz Núñez cativan polo seu poder de suxestión, a beleza das emocións que son quen de verbalizar e a capacidade para inducir á reflexión sobre os máis fondos temas dende a maior das naturalidades. Estas son, tamén, as razóns que fan de Velaí vai o papaventos unha creación amable e atractiva, que convida á esperanza e ao gozo de vivir.

Un papaventos chamado Berto, unha boneca de nome Carlota, un oso coñecido como Celeste e o pallaso Tristán son os personaxes principais dunha historia na que o afán por coñecer e viaxar, por ser autenticamente libre e, sobre todo, querer os amigos e multiplicalos resultan ser os móbiles principais .

Berto séntese preso na casa da nena que o atesoura xunto aos outros xoguetes amigos e pídelles a estes que lle axuden a se botar por unha ventá para fuxir e ir coñecer mundo. Arrinca así esta peza de teatro que, en tres actos e unha manchea de breves escenas, vai dándonos conta do periplo viaxeiro do papaventos Berto e todo o que polos ceos vai atopando (o sol, a lúa, unha nube, unha aguia, unha andoriña, o vento, as estrelas, unha bolboreta). Teatro parafabulístico, con ensinanzas evidentes pero sutís, que calan nas súas mensaxes dende a tenrura das situacións e os motivos.

Lendo Velaí vai o papaventos un non pode menos que lembrar a Clavileño, non só na súa fonte cervantina, senón tamén nas adaptacións dos vellos libros escolares Senda de Santillana, nas que o cabalo alíxero deixaba paso noutros cursos a Toni e o seu papaventos ou ao pallaso Totó. Esta nova peza de Díaz Núñez homenaxea esa vella tradición para reformulala e levala alén, con orixinalidade e acerto manifestos, logrando canxar unha historia chea de sutilezas, sentires e saberes.

Non quero rematar sen parabenizar a ilustradora do volume, Marina Seoane, tamén ela experimentada artista que deseñou para este libro uns magníficos debuxos que enchen de colorido e luz o xa de por si ilusionante texto de Díaz Núñez. A fusión de ambas propostas remata por confluír nun imantador volume, que chama por un tanto pola súa textualidade coma polas imaxes coas que se acompaña.

Velaí vai o papaventos é un exemplo de inxeleza pragmática e fondura simbólica, unha boa mostra de como os sentimentos máis universais só precisan da súa propia esencia para abrirse paso, pois nada lle achegan os arabescos compositivos. Celia Díaz Núñez entendeuno perfectamente e conseguiu transmitilo con ben, para ledicia dos que agora lemos esta obra de teatro infantil, que ogallá sexa pronto representada.

[Galicia Confidencial, 24-6-2014]

Chuzame! A Facebook A Twitter
Na categoría Crítica literaria, Literatura infantoxuvenil, Teatro galego actual | Coas etiquetas , , , , , | Leave a comment

Roemmers, soñador de altura

A literatura de Alejandro Guillermo Roemmers (Bos Aires, 1958) debería receitarse. Poucos libros tan positivamente estimulantes levo lido como A volta do Xove Príncipe, unha novela de formulación inicial metaliteraria, pois o seu protagonista non é outro que o Principiño de Antoine de Saint-Exupéry. É máis, o que Roemmers nos propón é fantasiar co seu regreso, sendo este non xa un neno, senón un mozo, e descubrir da súa man como o planeta Terra segue inmerso na súa vertixe de luces e sombras, entre as que o Principiño deberá aprender a orientarse e axudar a que outros o fagan.

Nesta narración o Principiño é atopado perdido á beira da estrada por un condutor que atravesa a Patagonia e as súas estradas solitarias e, logo de recollelo, comezan unha viaxe compartida en auto na que, nun revelador proceso maiéutico, van ir descubrindo a realidade de si mesmos ata conseguir facerse mellores.

Neste sentido, A volta do Xove Príncipe é unha novela de aprendizaxe vital, tamén unha sorte de manual sapiencial, de libro de exempla que, dun modo transparente e ben próximo, reflexiona sobre as grandes cuestións que afectan e conforman o ser humano: a capacidade de superación, a positividade necesaria, a defensa do ‘ser’ no canto do ‘ter’, o poder transformador do amor (no sentido máis amplo do termo) e, por suposto, a imprescindible aposta pola consecución dos fins máis nobres sen que os medios nos bloqueen nin os obstáculos nos paralicen.

A narrativa gnómica de Roemmers acaba por se converter nunha especie de parábola sobre o mundo actual, incidindo con tino nalgún dos seus males endémicos, como o materialismo, a insolidariedade, a indolencia ou a desafección, por citar só algúns dos, tristemente, máis estendidos.

Que A volta do Xove Príncipe se mergulle a fondo nestas problemáticas e que o faga, amais, cunha prosa depurada e ben accesible para un abano de lectores diverso é un acerto que presta salientar, pois Roemmers consegue revestir esta historia da procura da Sabedoría e a Bondade (que son, á fin, unha única e mesma cousa) cun relato ameno, co que é doado empatizar e que apela á nosa inocencia e natural predisposición para tirar de cada un o que de máis xeneroso e gregario hai.

Esta moi interesante novela pode agora lerse en galego mercé á excelente translación que, dende o orixinal castelán, levou a cabo Luís González Tosar para Galaxia. Porque, cómpre dicilo, esta tradución non é un simple verter semanticamente o texto, senón que nel se operou un sutil labor de anosamento, de adaptación de expresións, xiros e termos que fan da lectura desta obra unha regalía, por canto palpita na súa tradución a autenticidade toda da lingua máis celmosa coa que o xenuíno mundo narrativo do escritor arxentino cobra nova vida en galego.

O volume vai precedido dun breve prólogo de Bruno d’Agay, parente do propio Antoine de Saint-Exupéry, quen aplaude a mensaxe esperanzada e construtiva que A volta do Xove Príncipe amosa. Pola súa banda, a obra enriquécese tamén coas fermosas ilustracións que deseñou para ela Laurie Hastings, quen nas últimas edicións en castelán do libro fora xa tamén responsable de dar vida en imaxes a este mozo principesco, tan entrañable dende que o aviador francés nolo presentara en 1943 e que agora regresou para habitar entre nós grazas aos bos oficios de Alejandro Guillermo Roemmers, soñador de altura que cultiva, incansable, a delicada rosa da esperanza na Humanidade.

 [El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, 23-7-2014]

Chuzame! A Facebook A Twitter
Na categoría Crítica literaria, Literatura en lingua castelá, Tradución | Coas etiquetas , , , , , | Leave a comment

O silencio cósmico de Compostela

Xavier ou Paco Carro, pois de ambas as dúas formas asina este santiagués do 42, é autor que sabe ben que o bo se fai de rogar. Se cadra por iso levaba máis de corenta anos sen dar ao prelo un volume de ficción, pois o memorable As calexas do cigurath vira luz en 1973 e, dende aquela ata hoxe, apenas se dera a coñecer algún que outro relato en revistas e volumes colectivos.

Precisamente por iso, a aparición de Tempo ordinario (Historias de Compostela) debe apreciarse como a contribución dunha voz literaria que, lonxe da vertixe acelerada dos nosos días, opta polo pan da palabra forneado devagar.

Carro enriquece a súa traxectoria de narrador con medio cento de minirrelatos nos que, alén da natural diverxencia das tramas, o protagonista último é un cronotopo tan caro como próximo ao autor: o Santiago da Posguerra, un mundo ben característico que contemplou a súa infancia, adolescencia e mocidade.

Tempo ordinario, por tanto, oscila entre o (auto)biográfico —moi acusado sobre todo nos primeiros relatos do libro— e o propiamente ficcional, que, en todo caso, aparece sempre ganduxado nun tapiz do experiencial testemuñado ou sabido de primeira man, que engade ao conxunto non só verosimilitude interna, senón extraordinaria viveza.

As rúas, os centros de ensino, os personaxes estrafalarios, os lugares prohibidos, as celebracións, os costumes e, en fin, as máis cotiás e a un tempo singulares vivencias dunha Compostela que xa non existe pero que marcou toda unha época é o que recupera nos seus textos Carro, prosas estilisticamente moi elaboradas, cunha pátina melancólica que o impregna todo e consegue que os períodos breves e esmerilados que compoñen este retábulo compostelán ardoren nun fondo de brasas contra a noite das lembranzas.

Hai, certamente, narracións cun aquel de anecdótico inxel que se resolven apenas nunha humorada ocorrente, mais a maioría dos minirrelatos estruturan historias vigorosas, con personaxes que se nos presentan co fascinio do insólito, arrastrando a trama a un final en plenitude, todo orlado dun finísimo enxeño para a creación de situacións inagardadas que conseguen imantar a atención do lector.

O amor, o paso da infancia á adolescencia ou o recordo de familiares e amigos alternan nestas entregas con xentes xenuínas que defenden o valor da análise psicométrica, a conveniencia da man de obra simiesca ou a infalible arte ‘zahorí’, deliciosos despropósitos que non fan senón adornar este teatro da vida pasada que é Tempo ordinario, un territorio de sombras doutrora que faíscan na memoria do narrador para cobrar nova (e soñada) existencia no papel.

Os que se animen a se facer con este libro de relatos de Carro deben saber que aínda hai outra agradable sorpresa agardando por eles: as ilustracións da pintora Soledad Pite, responsable das imaxes da cuberta e interiores, que captan inmellorablemente a esencia da cidade evanescente que escoa polas físgoas das prosas de Carro. Son visións dun espazo case extático, atemporal, que aboia nese mar de pedra e solpor que tan ben soubo retratar Carro para nos devolver, intacto, todo o silencio cósmico de Compostela.

[El Ideal Gallego, Diario de Ferrol, 15-6-2014]

Chuzame! A Facebook A Twitter
Na categoría Crítica literaria, Narrativa galega | Coas etiquetas , , , , | Leave a comment

Radiocrítica 9-6-2014

Velaquí unha nova Radiocrítica emitida o luns día 9 de xuño en Ames Radio (107.2 FM, agora accesible on line aquí). Nesta ocasión falei con Juan Luis Silva sobre Estrela do norte, de Luís Rei Núñez (I, 00:47); Onde viven os monstros, de Maurice Sendak en tradución de Xosé Manuel González (I, 6:27), Contos peregrinos, de Pedro Miguel Rocha (I, 11:50 e II, 0:00) e a Poesía galega, de Eloy Luis André en edición de César Camoira Vega (II, 5:30).

a          

a         

Chuzame! A Facebook A Twitter
Na categoría Crítica literaria, Radiocrítica | Coas etiquetas , , , , , , , , , , , | Leave a comment